Gdzie się znajduje?
Kraków jest stolicą województwa małopolskiego. Od roku 1320 był stolicą polski, miastem królewskim z siedzibą króli na Wawelu. W roku 1609 król Zygmunt III Waza przeniósł stolicę do Warszawy.
Do Krakowa można dostać się samochodem, pociągiem czy nawet samolotem.
Dojazd/dojście
Wawel to najstarsza część Krakowa. Na Wawel prowadzi Droga Królewska – od placu Matejki przez bramę i ulicę Floriańską, Rynek Główny oraz ulice Grodzką i Kanoniczą – to szlak wjazdów koronacyjnych, pogrzebowych pochodów i procesji.
Z dworca PKP, a jednocześnie autobusowego, na Wawel jest około 1,5 km, do Rynku Głównego trochę bliżej, nieco ponad 1 km.
Historia
Drewniano-ziemny gród na wzgórzu wawelskim zamieszkiwali członkowie państwa plemiennego Wiślan.
Na przełomie X i XI wieku plemię Wiślan podbił Mieszko I. Wzniesiona na miejscu grodu warownia, której rozbudowa trwała kilkaset lat, przekształciła się w wielki zespół obronny. Od XIV wieku był on stołeczną rezydencją polskich władców, miejscem ich koronacji (do 1734 roku) i nekropolią królewską. Za panowania Kazimierza Wielkiego i Władysława Łokietka zamek na Wawelu przebudowano w stylu gotyckim.
W latach 1507-1536 Zygmunt Stary przebudował go na okazałą rezydencję renesansową. W pracach uczestniczyli florenccy architekci: Franciszek Włoch i Bartolomeo Berrecci. Według projektu tego ostatniego w latach 1519-1533 wzniesiono słynną Kaplicę Zygmuntowską.
Gdy tron objął Zygmunt August, Wawel stał się jednym z najwspanialszych renesansowych dworów w Europie. Za panowania Zygmunta III Wazy skrzydło północne zostało odnowione w stylu wczesnobarokowym przez architekta Giovanniego Trevana. Król jednak przeniósł stolicę do Warszawy. Wawel stracił wówczas
swój prestiż, mimo iż mieścił nadal skarbiec koronny.
Zdewastowany w czasach potopu szwedzkiego, a potem podczas okupacji austriackiej, został przywrócony do dawnej świetności w latach 1905-1963. Zachowano niemal bez zmian układ urbanistyczny z XVI wieku, wnętrza z arrasami, stropy, malowane fryzy, portale, kominki, stiuki i dziedziniec z galeriami kolumnowymi.
Po II wojnie światowej przystąpiono do konserwacji wnętrz, przywracając im renesansowy i barokowy oraz (w części) klasycystyczny wygląd, wyposażając je w zakupione lub nabyte od ofiarodawców dzieła. Wśród wielu darczyńców znaleźli się: rodzina Konczakowskich z Cieszyna, Tadeusz Wierzejski, Tadeusz Raabe z Warszawy, Irena Antonina z Szembeków Bobbé, Pelagia Potocka, Rzymsko-Katolickie Towarzystwo Dobroczynności w Petersburgu, Jerzy Mycielski, Leon Piniński, Antonina i Dawid Abrahamowiczowie, Jakub Potocki z Brzeżan. W 1945 roku Rada Narodowa zniosła funkcję obiektu jako rezydencji głowy państwa i w całości oddała ją na cele wystawiennicze, jako oddział Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. Część pomieszczeń parteru skrzydła północnego przeznaczono również na Archiwum Państwowe miasta Krakowa. W ostatnim dziesięcioleciu XX wieku zamek poddano gruntownej renowacji, a nazwę instytucji zmieniono na Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki. Karolina Lanckorońska (historyk sztuki) przekazała w 2000 r. muzeum kolekcję obrazów od XIV-XVI w., ceramikę oraz listy Jacka Malczewskiego do Karola Lanckorońskiego.
Co możemy zwiedzać
Zamek Królewski na Wawelu jest dwupiętrową budowlą z trzema skrzydłami (z pomieszczeniami) oraz jednym parawanowym (od południa). Jego szata zewnętrzna, jak i wnętrza mają charakter renesansowy, barokowy, a także częściowo klasycystyczny. Posiada Dziedziniec Arkadowy z krużgankami arkadowymi, bramę wjazdową i pięć wież mieszkalnych. Z zewnątrz Brama wjazdowa Bartłomieja Berrecciego W narożu skrzydeł zachodniego i północnego znajduje się Wieża Sobieskiego. Od skrzydła zachodniego odchodzi dwupiętrowa Brama Berrecciego. Prowadzi ona na dziedziniec wewnętrzny, zamknięty od czterech stron skrzydłami zamku i od piątej budynkiem, powstałym z połączenia dawnych kuchni królewskich oraz wozowni w okresie okupacji hitlerowskiej. Nawierzchnia pokryta jest kostkami brukowymi oraz wapiennymi. Krużganki, okrążające dziedziniec od strony skrzydeł zamkowych, podtrzymywane są na kolumnach zamkniętymi arkadami, z wyjątkiem II piętra, gdzie kolumny są dwa razy większe, zakończone dzbankami podtrzymującymi więźbę dachu, a w połowie przewiązane podwiązką. Okna i drzwi są ujęte kamiennymi zdobieniami. W narożniku północno-wschodnim znajduje się tzw. Wieża Zygmunta III. Przy północnej części skrzydła wschodniego wznosi się Wieża Duńska, będąca gotycką pozostałością zamku. Gotyckimi elementami rezydencji są również Kurza Stopka, znajdująca się pomiędzy Wieżą Duńską i Zygmunta III i będącą podporą dla wschodniego skrzydła, a także Wieża zwana Jordanką, która wtapia się ukośnie we wschodnią część budynku. Do obiektu przylegają również Ogrody Królewskie od strony południowej (od której znajduje się główne wejście do nich), północnej i wschodniej. Dzieli się na ogród królowej i ogród króla, obecnie odtwarzany. Znajdowało się w nim wiele pawilonów oraz droga do łaźni króla, która wznosiła się poza murami wzgórza. Zamek łączy się z Katedrą Wawelską dziedzińcem Stefana Batorego oraz przejściem, wybudowanym w obrębie dziedzińca. Dawniej znajdowała się tu także łaźnia królowej (po której pozostała wanna), kaplica św. Marii Egipcjanki. W podziemiu są relikty kościoła św. Gereona.
Na zamku mają siedzibę Państwowe Zbiory Sztuki – Zamek Królewski na Wawelu – muzeum o powierzchni 7040 m² z 71 salami wystawowymi, zgrupowanych w pięciu ekspozycjach stałych oraz dwie reprezentacyjne klatki schodowe: Senatorska i Poselska. Większość sal urządzona jest w stylu renesansowym oraz barokowym (np. Sala pod Orłem), są jednak sale przebudowane w stylu klasycystycznym (np. Sala Kolumnowa) i z okresu dwudziestolecia międzywojennego (apartament Mościckiego). Prócz tego kilka gotyckich sal – przyziemie dawnej Wieży Łokietkowej, obecnie Skarbiec Koronny. Przy urządzaniu wnętrz nie opierano się na ich historycznym wyglądzie z powodu braku dostatecznych materiałów. Drzwi pochodzą z okresu międzywojennego, jak i większość posadzek oraz żyrandoli, a część portali, stropów oraz fryzów jest rekonstrukcją.
Ekspozycje stałe są dostępne przez cały rok. Oto one:
- Reprezentacyjne Komnaty Królewskie – mieszkanie wielkorządcy znajdujące się na parterze oraz sale reprezentacyjne z piętra drugiego takie jak: senatorska, pod orłem, pod ptakami, pod planetami, turniejowa, poselska oraz kaplica królewska.
- Prywatne Apartamenty Królewskie – zwiedzanie obejmuje pierwsze piętro na którym znajdują się komnaty królewskie oraz pomieszczenia dla świty i gości.
- Skarbiec Koronny i Zbrojownia – miejsce wielu cennych eksponatów. To tam można zobaczyć słynny Szczerbiec.
- Sztuka Wschodu – to ekspozycja ukazująca napływ sztuki wschodniej spowodowanych kontaktami handlowymi i militarnymi.
- Wawel Zaginiony – rezerwat archeologiczno-architektoniczny i lapidarium.
Są też trasy sezonowe:
- Smocza jama – ponad 80 metrów krętych korytarzy, symbolizujących obecność Smoka Wawelskiego (ekspozycja jest niedostępna w zimie).
- Baszta Sandomierska – zwana inaczej basztą ogniową.
- Budowle i ogrody Wawelu – najpiękniejsze widoki na Kraków i okolice.
Na Wawelu znajduje się też Katedra Wawelska pw. św. Stanisława i św. Wacława – tutaj następowała koronacja królów.
Pierwszy kościół katedralny na Wawelu wzniesiony został po ustanowieniu w l000 r. biskupstwa krakowskiego. Kolejna, romańska katedra pochodzi z przełomu XI i XII w. Początki jej powstania łączą się z panowaniem Władysława Hermana. Nową świątynię konsekrowano w 1142 r. Do dzisiaj zachowały się znaczne partie tej budowli, przede wszystkim krypta św. Leonarda i dolna część wieży południowej. Obecną katedrę wznoszono etapami od roku 1320 do 1364. Gotyckiemu kościołowi katedralnemu nadano kształt trójnawowej bazyliki z transeptem oraz prostokątnie zamkniętym prezbiterium z obejściem. Już w trakcie budowy gotyckiej świątyni biskupi i możnowładcy wznieśli przy jej zewnętrznych murach pierwsze kaplice. Szczególnie okazałą formą odznaczały się kaplice ufundowane przez monarchów. Król Kazimierz Wielki ufundował kaplicę Wniebowzięcia NMP. Kaplicę św. Trójcy ufundowała królowa Zofia, czwarta żona Władysława Jagiełły, a kaplica św. Krzyża i Ducha Świętego jest fundacją króla Kazimierza Jagiellończyka i jego małżonki, Elżbiety Rakuszanki. W okresie renesansu powstały kaplice Zygmuntowska i Wazów. Przekształcenia dokonane w XVIII w. nadały wnętrzu katedry późnobarokowy charakter.
Obok katedry stoi budynek Muzeum Katedralnego im. Jana Pawła II, założone przez papieża Jana Pawła II. Ekspozycja obejmuje najstarsze i najważniejsze regalia polskie oraz przedmioty związane z kultem religijnym: wyroby rzemiosła artystycznego, tkaniny, obrazy i rzeźby pochodzące z fundacji królewskich, biskupich i szlacheckich, należące do najcenniejszych pamiątek Narodu Polskiego. Większość z nich była przechowywana dotychczas w Skarbcu Katedralnym. Przed katedrą stoi też pomnik Jana Pawła II.
Na dziedzińcu zewnętrznym są odsłonięte fundamenty kościołów św. Michała i św. Jerzego, zburzonych przez Austriaków. Patrząc na nie z normalnej perspektywy trudno nam ocenić ich kształt, jednak mając zdjęcia z lotu ptaka już dużo łatwiej. Można też to zaobserwować przeglądając mapy Google (w warstwie satelitarnej).
Zobacz też
Starówkę Krakowa.
