Bodziszek

Biologia i występowanie

W Europie występuje ok. 40 gatunków, z czego w Polsce około 15 gatunków, to m.in.:
● bodziszek błotny (Geranium palustre L.)
● bodziszek cuchnący (Geranium robertianum L.)
● bodziszek czerwony (Geranium sanguineum L.) – o wysokości do 40 cm
● bodziszek drobny (Geranium pusillum Burm. F. ex L.)
● bodziszek kosmaty (Geranium molle L.) – antropofit zadomowiony
● bodziszek leśny (Geranium sylvaticum L.) – antropofit zadomowiony
● bodziszek łąkowy (Geranium pratense L.) – dorasta do 80 cm
● bodziszek porozcinany (Geranium dissectum L.) – antropofit zadomowiony
● bodziszek żałobny (Geranium phaeum L.) – wysoka roślina o fioletowo-bordowych kwiatach

Bodziszki to rośliny jednoroczne, byliny, rzadko półkrzewy i krzewy.
Liście są pojedyncze, ogonkowe, często dłoniastosieczne lub klapowane, czasem całobrzegie lub z klapami pierzasto siecznymi lub klapowanymi. Odziomkowe liście skupione w rozetę, łodygowe przeważnie naprzeciwległe, rzadziej skrętoległe, z przylistkami.

Kwiaty wyrastają rzadko pojedynczo lub częściej po dwa z kątów liści lub szczytowo tworząc wierzchotkowy kwiatostan złożony. Są 5-krotne i zwykle promieniste, czasem nieco grzbieciste. Działki kielicha są wolne, zwykle zachodzą na siebie nawzajem, na szczycie tępe lub długo zaostrzone. Płatki wolne, często okazałe, zwykle u nasady zwężone w paznokieć i tu owłosione. Pręcików jest 10, wyrastają w dwóch nierównych okółkach, ale zwykle wszystkie są płodne (wyjątkowo np. u bodziszka drobnego jest 5 prątniczków). Nitki pręcików często są u nasady rozszerzone i owłosione. Międzylegle w stosunku do płatków znajdują się miodniki, czasem (u G. sinense) są one zrośnięte w pierścień. Zalążnia jest górna, 5-komorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Słupek na szczycie 5-dzielny.
Owoce w postaci rozłupni, która pęka na 5 jednonasiennych rozłupek. Rozłupki opatrzone odginającą się lub skręconą ością umożliwiającą samoczynne rozsiewanie (autochoria). U niektórych gatunków (np. G. biuncinatum) ość jest haczykowata, co stanowi przystosowanie do zoochorii.

Występowanie
Jako przedstawiciela bodziszków pokazujemy tutaj występowanie bodziszka cuchnącego (Geranium robertianum L.), który naturalnie rośnie w Europie, Azji i północnej Afryce. Zajmuje on zbiorowiska leśne od niżu po piętro subalpejskie, ale w niektórych częściach środkowej Europy sięga tylko po pogórze. 
Jest pospolity na całym terenie Polski.

Zastosowanie

Roślina ogrodowa
Bodziszki idealnie sprawdzają się w ogrodach jako rośliny ozdobne. Szybko się rozrastają i z tego też powodu mogą być z powodzeniem traktowane jako rośliny okrywowe, uzupełniając puste lub mało atrakcyjne przestrzenie w ogrodzie.  Z powodzeniem mogą też dekorować skalniaki.
Istnieje wiele odmian, a oto kilka z nich:

• bodziszek wspaniały (Geranium x magnificum) ma owłosione liście i fioletowe kwiaty o średnicy 4-5 cm, dorasta do wysokości 60-70 cm.
• bodziszek wielkopłatkowy (Geranium platypetalum) ma duże, pomarszczone liście z nieregularnie wciętymi klapami i kwiaty o średnicy 3 cm z czerwonym żyłkowaniem, osiąga wysokość 60-70 cm.
• bodziszek armeński (Geranium psilostemon) dorasta do 80 cm wysokości i tworzy okazałe kępy, ma ciemnoczerwone kwiaty z czarnym środkiem i duże ząbkowane liście przebarwiające się jesienią.
• bodziszek himalajski (Geranium himalayense) dorastający do 30-50 cm. Ma duże fioletowe kwiaty z czerwonym żyłkowaniem, a jesienią jego liście przyjmują ogniste tony. Inne odmiany to ciemnofioletowa ’Gravetye’, ’Birch Double’ o pełnych lawendowych kwiatach czy ’Irish Blue’ o kwiatach błękitnych z purpurowym środkiem.
• bodziszek kantabryjski (Geranium cantabrigense) – o wysokości około 30 cm, odmiany – różowa ’Cambridge’, biała ’Biokovo’ i czerwona 'Biokovo Karmina’. Wśród niskich roślin na rabatach dobrze prezentują się zwarte kępy dorastającego do 20 cm
• bodziszek Renarda (Geranium renardii) – o wysokości około 20 cm, ma białe kwiaty z delikatnym fioletowym żyłkowaniem i miękkie szarozielone liście o wyraźnie widocznym unerwieniu.
• bodziszek korzeniasty (Geranium macrorrhizum) – dorasta do 30 cm, łatwo się rozprzestrzenia w miejscach słonecznych i półcienistych, a silnie rosnące korzenie pozwalają mu przetrwać suszę. To jeden z najłatwiejszych w uprawie bodziszków. Jasnoczerwone kwiaty rozwijają się w maju i czerwcu. Odmiana 'White Ness’ ma kwiaty śnieżnobiałe, ’Album’ – białe z różowymi kielichami, a ’Beven’s Variety’ karminowe. Bardzo atrakcyjna jest kwitnąca na ciemnoróżowo ’Variegatum’, której liście zdobią kremowe smugi.
• bodziszek czerwony (Geranium sanguineum L.)  – rośnie on dziko w Polsce na słonecznych zboczach i w suchych lasach (ze stanowisk naturalnych nie wolno go zrywać ani wykopywać kłączy, gdyż jest pod ścisłą ochroną). Dorasta do wysokości 25 cm, ma ciemnoróżowe kwiaty, które pojawiają się w maju i zdobią roślinę przez całe lato. Odmiana ’Album’ ma kwiaty białe, 'Max Frei’ – purpurowe i bardziej zwarty pokrój. Na jasnoróżowo kwitnie odmiana botaniczna var. striatum, zaś niska (15 cm wysokości) forma nanum – na czerwono.
• bodziszek kolankowy (Geranium nodosum) o błyszczących jasnozielonych liściach, które przypominają kształtem liście winorośli, kwitnie na fioletowo, mniej obficie od pozostałych gatunków.

Uprawa
Bodziszki są roślinami łatwymi w uprawie, które doskonale poradzą sobie zarówno na słonecznym jak i nieco zacienionym stanowisku. Rodzaj gleby, na której rosną, nie ma dla nich znaczenia, nie przeszkadza im nawet ubogie podłoże. Byliny nie tolerują jedynie ziem zbyt podmokłych, dlatego należy podlewać je z umiarem, a intensywność uzależniona jest od nasłonecznienia stanowiska, które porastają. Zanim bodziszki zakwitną, warto przyciąć im pędy na wysokość 15 cm, dzięki czemu wypuszczą bujniejsze pąki kwiatowe. Są też mrozoodporne, stąd też nie potrzebują zabezpieczenia przed zimą.