Pierwiosnek wyniosły

Biologia i występowanie

Pierwiosnek wyniosły jest byliną i hemikryptofitem.
Liście są podłużnie jajowate lub okrągławe, pomarszczone, omszone po obu stronach blaszki. Mają oskrzydlone ogonki i tworzą przyziemną różyczkę liściową.

Kwiaty są zebrane w podbaldach na szczycie głąbika. Kielich dwubarwny, ściśle otaczający siarkowożółtą koronę z pomarańczową gardzielą. Kwiaty 5-krotne, na szypułkach, zwisające o średnicy korony do 20 mm. W kwiatach występuje różnosłupkowość utrudniająca samozapylenie. Kwitnie od kwietnia do lipca.
Siedlisko
Pierwiosnek wyniosły występuje w górach na wilgotnych łąkach i murawach, w lasach i zaroślach.

Występowanie
Występuje dziko głównie w górach (od Pirenejów i Alp po Ural i Ałtaj).
W Polsce jest pospolity w Sudetach i Karpatach, na niżu jest rzadki. Rozproszone stanowiska znajdują się w Wielkopolsce i na Lubelszczyźnie.

Ochrona gatunkowa

Pierwiosnek wyniosły jest objęty w Polsce częściową ochroną gatunkową nieprzerwanie od 1957 roku, status ochronny utrzymany został przez Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 roku w sprawie ochrony gatunkowej roślin. W południowej Polsce nie jest zagrożony. Zagrożone mogą być jedynie niektóre stanowiska, na których zbiera się go dla potrzeb przemysłu farmaceutycznego.

Zastosowanie

Roślina ogrodowa
Pierwiosnek wyniosły uprawiany jest w ogródkach, szczególnie w ogródkach skalnych. Uprawia się zarówno typową formę, jak i mieszańce z pierwiosnkiem lekarskim. Występują liczne odmiany uprawne. Najlepiej rośnie na gliniasto-próchnicznym podłożu, na zacienionym i wilgotnym stanowisku. Na zimę należy go lekko przykryć, np. gałęziami drzew iglastych.

Pierwiosnek jest hodowany również jako roślina doniczkowa.