Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie

Gdzie się znajduje?

Kraków jest stolicą województwa małopolskiego. Od roku 1320 był stolicą polski, miastem królewskim z siedzibą króli na Wawelu. W roku 1609 król Zygmunt III Waza przeniósł stolicę do Warszawy.
Do Krakowa można dostać się samochodem, pociągiem czy nawet samolotem.
Dojazd/dojście
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła znajduje się na Trakcie Królewskim, pomiędzy Rynkiem Głównym a Wawelem, przy ulicy Grodzkiej. Droga z dworca PKP, a jednocześnie autobusowego, do tego kościoła wynosi około 1,5 km (pieszo około 20 min.).

Historia

W 1564 roku biskup krakowski kardynał Stanisław Hozjusz sprowadził pierwszych jezuitów do Krakowa osiedlając ich przy, nieistniejącym dziś, kościele świętego Szczepana. W 583 roku zakon został przeniesiony do kościółka świętej Barbary, znajdującego się za kościołem mariackim, okazało się zarówno sama świątynia, jak zaplecze gospodarcze stały się dla uczonych zakonników niewystarczające. Blisko dwa lata trwały poszukiwania odpowiedniej działki na terenie miasta, która nadawałaby się pod budowę jezuickiej świątyni. Zastanawiano się nad placem Szczepańskim lub rogiem ulicy Wiślnej i Rynku Głównego. Ostatecznie zdecydowano się na ulicę Grodzką. Fundatorem świątyni miał być ówczesny krakowski biskup- Jerzy Radziwiłł. Jednakże biskup popadł w długi i nie był w stanie sprostać wydatkom związanym z zakupem działek i rozpoczęciem budowli. W takiej sytuacji Piotr Skarga zwrócił się do króla Jego Mości o przejęcie fundacji. Zygmunt III Waza wyraził zgodę, stał się głównym sponsorem świątyni. Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie został pierwszą barokową budowlą w Krakowie i jedną z pierwszych wzniesionych w tym stylu na ziemiach polskich. Plany kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, naczelny architekt zakonu jezuitów w Rzymie. Budowę rozpoczętą w 1597 r. prowadzili kolejno architekci Józef Britius, Giovanni Maria Bernardoni i Giovanni Trevano. Świątynię ukończono w 1619 roku. 
Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 lipca 1635 roku. W roku 1719 wnętrza strawił pożar, w wyniku czego Kacper Bażanka wzniósł nowy ołtarz. Jednocześnie po pożarze Dawid Heel ustawił przed kościołem figury dwunastu apostołów, co miało miejsce w latach 1722-1725. Kiedy papież Klemens XIV rozwiązał zakon Jezuitów świątynia zaczęła podupadać, pozostała pod rządami Komisji Edukacji Narodowej, która przekazała te budowle uniwersytetowi krakowskiemu, a później, w roku 1786 oo. cystersom z Mogiły. Po trzecim rozbiorze Polski, w latach 1796-1809 świątynia została kościołem garnizonowym wojsk austriackich, a później aż do 1815 roku pełniła funkcję cerkwi prawosławnej. Od 1830 roku przypisana została parafii Wszystkich Świętych, a po restauracji kopuły w latach 1822–1825, przeniesiona została doń parafia Wszystkich Świętych. W roku 1899 rozpoczęta została kompleksowa konserwacja kościoła, którą prowadził architekt Zygmunt Hendel, objęto nią: kopułę z latarnią (1899–1901, 1906–1907), fasadę (1901–1907), dachy (1900, 1902–1908), wnętrze kościoła (1907–1916) i schody przy ogrodzeniu.
Od stycznia 2010 roku trwają prace nad utworzeniem w podziemiach Panteonu Narodowego. Po jego utworzeniu w podziemiach zostali pochowani: Sławomir Mrożek (2013), Karol Olszewski (2018), Tadeusz Pieronek (2019), Adam Zagajewski (2021) i Krzysztof Penderecki (2022).

Co możemy zobaczyć

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie zarówno w układzie przestrzennym, bryle i kształcie fasady wzorowany jest na rzymskim kościele jezuitów Il Gesu. W niszach fasady znajdują się posągi świętych jezuickich: św. Ignacego Loyoli, św. Franciszka Ksawerego, św. Alojzego Gonzagi oraz św. Stanisława Kostki, dłuta Dawida Heela, a nad portalem głównym – godło zakonu jezuitów. Ponad nim znajdują się posagi św. Zygmunta i św. Władysława – patronów władców z dynastii Wazów. Fasadę wieńczy herb fundatora, króla Zygmunta III (wizerunek Orła ze Snopem na piersi).
Na zewnątrz od ulicy Grodzkiej oddziela kościół XVIII-wieczne ogrodzenie zaprojektowane przez Kacpra Bażankę, z ustawionymi od frontu dwunastoma figurami apostołów. W roku 1722 zostało wykonane przez Dawida Heela z wapienia pińczowskiego. Dziś, na miejscu XVIII-wiecznych, bardzo zniszczonych figur, znajdują się ich współczesne kopie (także z wapienia pińczowskiego), wykonane przez Kazimierza Jęczmyka. Przyczyną tego stanu są kwaśne deszcze wymywające twarze rzeźb.
Świątynia posiada trójprzęsłowy korpus o szerokiej nawie ujętej po obu stronach w kaplice połączone ze sobą wąskimi przejściami, tworzącymi amfiladę, transept nakryty nad skrzyżowaniem kopułą oraz krótkie prezbiterium, zamknięte półkolistą apsydą. Stiukowa dekoracja, umieszczona głównie na sklepieniach, została wykonana przez kilka warsztatów sztukatorskich. W apsydzie prezbiterium znajdują się sceny z życia św. Piotra i św. Pawła oraz posągi patronów Polski – św. Wojciecha i św. Stanisława wykonane przez sztukatora Jana przed 1619 rokiem. Jego warsztat ozdobił również sklepienie kopuły. W nawach bocznych motywy zdobnicze stają się bardziej swobodne – pojawiają się tam postacie puttów wplecionych w ornamentalne kompozycje i kartusze dekorowane polichromiami. Dekoracje stiukowe kaplic wykonał m.in. warsztat Giovanniego Battisty Falconiego w latach 30. i 40. XVII wieku.
Późnobarokowy ołtarz główny został zaprojektowany w 1725 roku przez Kacpra Bażankę i ozdobiony rzeźbami przez Antoniego Frączkiewicza. W polu głównym umieszczono obraz Wręczenie kluczy Piotrowi, namalowany w 1820 roku przez Józefa Brodowskiego. W bocznych polach znajdują się: po lewej – wizerunek papieża z unoszącym się nad nim Duchem Świętym pod postacią gołębicy, podtrzymywany przez Ojców Kościoła Zachodniego – śś. Augustyna i Hieronima; po prawej zaś – obraz wręczenia oznak władzy biskupowi obrządku wschodniego, podtrzymywany przez Ojców Kościoła Wschodniego – śś. Cyryla Aleksandryjskiego i Cyryla Jerozolimskiego. W zwieńczeniu widnieje rzeźba św. Pawła.
W prezbiterium, na prawej ścianie, zawieszony jest obraz Wszystkich Świętych adorujących Trójcę Świętą, namalowany w 1763 r. przez Łukasza Orłowskiego i pochodzący z dawnego kościoła Wszystkich Świętych. Naprzeciw ustawiony jest barokowy pomnik nagrobny bpa Andrzeja Trzebickiego (zm. 1769). Przed prezbiterium znajduje się wejście do krypt, w jednej z nich w cynowej trumnie spoczywa ciało ks. Piotra Skargi (zm. 1612).
Przy filarach transeptu i nawy głównej ustawione są posągi z białego marmuru m.in.: papieża Piusa IX z około 1880 r., autorstwa Walerego Gadomskiego i Michała Korpala oraz ks. Piotra Skargi, dłuta Oskara Sosnowskiego. W południowym ramieniu transeptu mieści kaplica św. Stanisława Kostki. Urządzono ją w 1639 r. kiedy sprowadzono relikwie świętego z Rzymu. W ołtarzu umieszczone są obrazy: Wizja św. Stanisława Kostki i św. Stanisław wśród jezuitów. W tej samej kaplicy znajduje się późnobarokowy pomnik nagrobny rodu Branickich: Jana Klemensa, marszałka nadwornego koronnego (zm. 1673) i jego syna Stefana Mikołaja, wojewody podlaskiego (zm. 1709); skomponowany wokół portalu, z dużym obrazem Bitwa pod Chocimiem. Ponadto są tam jeszcze dwa inne dzieła: posąg uczestnika powstania styczniowego Maurycego Drużbackiego (zm. 1863) ukazanego w chwili egzekucji, wykonany w 1912 r. przez Antoniego Madeyskiego i rzeźba Maurycego Poniatowskiego (zm. 1878) siedzącego u stóp Ukrzyżowanego Chrystusa, wykonana przez Wiktora Brodzkiego w 1881 r. Po południowej stronie nawy umieszczone są kaplice św. Trójcy, św. Archanioła Michała i Wieczerzy Pańskiej, zaś po północnej stronie św. Ignacego Loyoli, Matki Boskiej Loretańskiej i Męki Pańskiej. Wszystkie posiadają sklepienia ozdobione stiukową dekoracją z XVIII w. oraz barkowe ołtarze.
W kościele jest zawieszone najdłuższe w Polsce wahadło Foucaulta (46,5 m). Co czwartek odbywają się demonstracje, pozwalające zaobserwować (pośrednio) ruch obrotowy Ziemi wokół własnej osi.