Katedra Łacińska we Lwowie

Gdzie się znajduje?

Lwów to miasto na Ukrainie, położony jest na pograniczu wschodniego Roztocza (Roztocze Lwowskie) i Wyżyny Podolskiej, nad rzeką Pełtwią. Na początku 2020 roku, z liczbą mieszkańców wynoszącą niemal 725 tys., Lwów zajmuje siódme miejsce wśród najludniejszych ukraińskich miast.
Dojazd/dojście
Do Lwowa można dotrzeć samochodem, autobusem, pociągiem lub samolotem (lotnisko znajduje się około 6 km od centrum miasta).
Katedra znajduje się znajdujący się przy południowo-zachodnim narożniku lwowskiego rynku.

Historia

Początki lwowskiej katedry związane są z polską ekspansją na Ruś w 2. połowie XIV w. Wraz z lokacją Lwowa król Kazimierz Wielki rozpoczął około 1360 roku  budowę kościoła parafialnego. Pracami budowlanymi kierował Mistrz Niczko, a po nim pochodzący ze Śląska Mikołaj Gansecke, który w 1404 r. przesklepił prezbiterium. Krótko potem po przeniesieniu do Lwowa w 1414 r. siedziby arcybiskupstwa halickiego kościół został podniesiony do godności katedralnego i metropolitarnego. Do końca XV w. trwały prace przy wznoszeniu krótkiego korpusu, w 1481 r. mistrz Joachim Grom z Wrocławia ukończył sklepienia w nawach a w 1494 r. Hans Blecher wykonał i zasklepił chór organowy. W XV w. zaczęły też powstawać pierwsze kaplice otaczające korpus katedry, których budowę i przebudowę kontynuowano w kolejnych wiekach. W czasie pożaru w 1527 r. zniszczona została wieża północna a zawaleniu uległy sklepienia prezbiterium i częściowo nawy. W 1656 r. przed cudownym obrazem Matki Boskiej Łaskawej śluby lwowskie składał król polski Jan II Kazimierz Waza.
W latach 1760-1777 z inicjatywy arcybiskupa Wacława Hieronima Sierakowskiego doszło do przebudowy katedry w stylu późnego baroku pod kierunkiem architekta Piotra Polejowskiego. W końcu XIX w. prezbiterium kościoła zostało regotycyzowane przez architekta Juliana Zachariewicza. Po II wojnie światowej siedziba biskupstwa lwowskiego przeniesiona została do Lubaczowa a dopiero w 1991 r. papież Jan Paweł II reaktywował diecezję lwowską.

Co możemy zobaczyć

Katedra Łacińska we Lwowie jest świątynią gotycką, częściowo zbarokizowaną. Złożona jest z wydłużonego trójprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie oraz halowego trójnawowego i trójprzęsłowego korpusu. Do prezbiterium od północy przylegają skarbiec z zakrystią, zaś od południa dostawiona jest kaplica Zamoyskich. Do korpusu od zachodu dostawione są dwie wieże a od północy i południa przylegają po trzy kaplice. Fasada zachodnia jest dwuwieżowa, poprzedzona kruchtą klasycystyczną, nad którą znajduje się duże okno ostrołukowe. Obie wieże są kwadratowe, wieża południowa jest niższa, doprowadzona do wysokości korpusu. Wieża północna jest wyższa, sześciokondygnacjowa i nakryta hełmem rokokowym z latarnią z 2. połowy XVIII w. o wysokości 64 metrów. Prezbiterium na zewnątrz opięte jest  przyporami, między którymi mieszczą się ostrołukowe okna. Elewacja północnej kaplicy Kampianów ozdobiona jest płaskorzeźbami i medalionami z symbolicznymi przedstawieniami: psa na sarkofagu (wierność), ptaka w wazonie (krótkie życie) i feniks nad urną (nieśmiertelność duszy).
Prezbiterium i korpus nakrywają dachy dwuspadowe, rozdzielone późnobarokowym szczytem ze spływami. Wewnątrz prezbiterium nakryte jest gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym, nawę główną i nawy boczne nakrywają barokowe sklepienia krzyżowe. Arkada tęczy i arkady międzynawowe są ostrołukowe, te ostatnie wsparte są na ośmiobocznych filarach z cylindrycznymi służkami.
Wnętrze reprezentują zabytki od gotyku, przez renesans, barok, klasycyzm po neogotyk i secesję. Prezbiterium  zachowało swoją gotycką strukturę. Sklepienie krzyżowo-żebrowe. Końce żeber zbiegają się w zworniku w kształcie liściastych rozet z szyszką. Żebra wspierają się na ozdobnych służkach. Do średniowiecznego charakteru wnętrza nawiązują elementy architektoniczne wykonane w latach 1892–1899 przez Ferdynanda Majerskiego z Przemyśla według projektu Michała Kowalczuka, m.in. balkony oraz portale do kaplic św. Kazimierza i św. Józefa znajdujące się po obu stronach prezbiterium. W późnobarokowym ołtarzu głównym wykonanym w latach 1768-69 przez Piotra Polejowskiego umieszczona jest kopia łaskami słynącego wizerunku Matki Bożej Łaskawej. Oryginał przed którym w 1656 r. król Jan Kazimierz Waza złożył swoje śluby dziś przechowywany jest w skarbcu katedry na Wawelu. Obraz ten namalował Józef Szolc-Wolfowicz w 1598 r. jako epitafium dla swojej zmarłej wnuczki.  Dwukondygnacyjna nastawa ze zwieńczeniem w kształcie promienistej glorii rozdzielona oknem witraża Królowa Korony Polskiej. Wzdłuż ścian prezbiterium ustawione są barokowe stalle z 2. połowy XVII w. W prezbiterium znajdują się jeszcze dwa brązowe renesansowe pomniki nagrobne z XVI w.: wojewody krakowskiego Mikołaja Herburta Odnowskiego (zm. 1555), dzieło Pankracego Labenwolfa z Norymbergii oraz Stanisława Żółkiewskiego, wojewody ruskiego i ojca hetmana, zwycięzcy z pod Kłuszyna (zm. 1588). W południowej ścianie prezbiterium jest wejście do kaplicy Zamoyskich, w której znajdują się dwa pomniki nagrobne arcybiskupów lwowskich Jana Zamoyskiego (zm. 1616) i Jana Tarnowskiego (zm. 1669). W kaplicy umieszczony jest też pomnik gen. Józefa Dwernickiego z 1868 r. dzieło Parysa Filippiego, przeniesiony z kościoła karmelitów po dokonanej tam w 1991 r. dewastacji. Na ścianie tęczowej nawy, tuż przy prezbiterium ustawione są dwa klasycystyczne marmurowe nagrobki. Pomnik Konstancji z Siemianowskich z końca XVIII w. posiada formę frontonu antycznej świątyni z wstawioną do niej urną. Drugi pomnik Katarzyny z Ossolińskich Jabłonowskiej, wykonany został w wiedeńskiej pracowni Hartmana Wittwera w 1806 r. z postaciami dwóch płaczących kobiet przy urnie.
Sklepienie nawy głównej i naw bocznych zdobi polichromia Stanisława Stroińskiego wykonana w latach 1771–1775. Malowidła w delikatnych pastelowych tonacjach przedstawiają obecność Maryi w Bożym planie zbawienia. Sceny wyodrębnione z ikonografii maryjnej: Zwiastowanie, Nawiedzenie św. Elżbiety, Narodzenie Jezusa, Pokłon Trzech Króli i Adoracja Dzieciątka przez pasterzy ukazane są na tle fikcyjnie, iluzyjnie przedstawionej architektury i krajobrazów ujętych w wyginające się quadri riportati. Na sklepieniu krzyżowo-żebrowym empory chórowej w wysklepkach: Ucieczka do Egiptu, Rzeź niewiniątek oraz symbole z Litanii loretańskiej i Godzinek o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Ściany korpusu pokryte są freskami ze scenami biblijnymi, przedstawieniami świętych oraz – podobnie jak gotyckie filary międzynawowe – wzbogacone dekoracjami kwiatów w wazonach, girland, wici roślinnych, festonów. W emporze chóru muzycznego umieszczony jest witraż projektu Teodora Axentowicza z 1895 r. przedstawiającym Matkę Bożą Królową Aniołów w promienistej mandorli. Maryję przedstawioną na tle architektury naśladującej gotyk adorują anioły trzymające szkaplerz i insygnia. 
Dookoła katedry biegnie szereg kaplic zbudowanych w XVI, XVII i XVIII wieku:
Kaplica Jezusa Miłosiernego, zwana też kaplicą Milewskich lub arcybiskupa Bilczewskiego. Zbudowana w latach 1770-1771, restaurowana i przebudowana w 1905-1907 przez Władysława Sadłowskiego w stylu historyzmu z elementami secesyjnymi. Marmurowe fryzy autorstwa rzeźbiarzy Alojzego Bunscha i Tomasza Dykasa.
Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej z marmurowym grobowcem komendanta Lwowa generała Pawła Grodzickiego (zm. 1634).
Kaplica Ukrzyżowania, rokokowa, z XVIII wieku z relikwiami błogosławionego Jakuba Strepy (Strzemię) (zm. 1411).
Kaplica Zamoyskich (św. Anny[7]) z dwoma alabastrowymi grobowcami arcybiskupów: Jana Zamoyskiego (zm. 1614) i Jana Tarnowskiego (zm. 1669).
Kaplica Buczackich z kopią Zwiastowania Rubensa i obrazem Syn marnotrawny w manierze Luca Giordano.
Kaplica Najświętszego Sakramentu, rokokowa z XVIII wieku z freskami Stanisława Stroińskiego.
Kaplica Matki Boskiej lub św. Antoniego zbudowano w trzeciej ćwierci XVIII wieku. W rokokowym ołtarzu, wykonanym w 1775 r. przez Jana Obrockiego, znajdują się dwie rzeźby świętych rycerzy. W ołtarzu znajduje się obraz św. Antoniego (poniżej), ikona Matki Bożej z Dzieciątkiem w srebrnej, złoconej szacie.
Kaplica Kampianów znajduje się bezpośrednio przy wejściu do północnej nawy. Została wzniesiona w latach 1585-1600 według projektu Pawła Rzymianina. Pod względem artystycznym najbogatsza w katedrze, zbudowana z fundacji burmistrza i doktora medycyny Pawła Kampiana, a ukończona przez jego syna Marcina. Jest to najcenniejszy zabytek późnego renesansu we Lwowie. Ściany kaplicy są pokryte rzeźbami z czarnego i szarego marmuru. Popiersia fundatorów są dziełem Wojciecha Życzliwego i umieszczone są wraz z poświęconymi im epitafiami na prawej ścianie kaplicy. W manierystycznym ołtarzu wykonanym w 1572 r. przez Henryka Horsta z Groningen, z czarnego i czerwonego marmuru umieszczony jest XVII-wieczny obraz Chrystus Ubiczowany ze szkoły flamandzkiej. Rzeźby są prawdopodobnie autorstwa Jana Pfistera i Henryka Horsta. Od zewnątrz kaplica ta ma ciekawą architekturę i ornamentykę. Trzy kamienne płaskorzeźby przedstawiają: Złożenie do grobu, Chrystusa i Marię Magdalenę oraz Zmartwychwstanie. Fasada ta jest prawdopodobnie autorstwa Pawła Rzymianina.
Obok katedry, od strony ulicy Halickiej wznosi się jedyna z pozostawionych kaplic grobowych dawnego cmentarza, manierystyczna kaplica Boimów, zbudowana jako mauzoleum patrycjuszowskiej rodziny. Jej fundatorem był Jerzy Boim, bogaty kupiec lwowski, pochodzący z Węgier. Kaplicę zaprojektował i kierował pracami budowlanymi pochodzący z Wrocławia Andrzej Bemer. Wystrój rzeźbiarski kopuły wykonał inny wrocławski artysta Jan Pfister, dekoracje fasady i ołtarz są dziełem kilku rzeźbiarzy o różnym poziomie umiejętności. Kaplica nakryta jest kopułą latarnią, osadzoną na ośmiobocznym tamburze. Elewacje północna i wschodnia rozczłonkowane są pilastrami toskańskimi. Na wschodniej ścianie bębna umieszczona jest płaskorzeźba patrona fundatora, św. Jerzego walczącego ze smokiem. Zachodnia elewacja kaplicy pokryta jest niezwykle bogatą dekoracją rzeźbiarską, rozdzieloną wydatnym gzymsem na dwie strefy. W dolnej strefie znajduje się półkolisty portal i przylegające do niego pary bliźnich okien. W górnej strefie centralne miejsce zajmuje scena Zdjęcia z krzyża a po jej bokach znajdują się swobodnie rozmieszczone liczne sceny pasyjne, wypełniające wszystkie wolne miejsca. Wewnątrz kopuła pokryta jest kasetonami z umieszczonymi w nich scenami figuralnymi. W bogato zdobionym ołtarzu kaplicy przedstawiona jest scena Chrystusa w Ogrojcu.