Katedra ewangelicka w Berlinie

Gdzie się znajduje?

Katedra ewangelicka w Berlinie jest położona w dzielnicy Mitte, na Wyspie Muzeów (niem. Spreeinsel) –  wyspy leżącej na rzece Sprewie w centrum Berlina. Jak mówi sama nazwa wyspy, znajdują się tam muzea, w pobliżu katedry jest Stare Muzeum (niem. Altes Museum). Oprócz tego muzeum są tam jeszcze: Muzeum Pergamońskie (niem. Pergamonmuseum), Muzeum im. Bodego (niem. Bodemuseum), Nowe Muzeum (niem. Neues Museum) i Stara Galeria Narodowa (niem. Alte Nationalgalerie). W 1999 roku Wyspa Muzeów, jako unikatowy zespół architektoniczny i kulturalny, została wpisana na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Dojazd/dojście
Do katedry berlińskiej najłatwiej się dostać autobusem 100. Na wyspie nie ma stacji metra, ale nieopodal zatrzymuje się S1, S5, S7, U6, U2, U25 na Friedrichstraße lub S5 i S7 na Heckescher Markt.
Wstęp do katedry jest płatny. Do środka możemy wejść za darmo w trakcie nabożeństwa, ale tylko pod warunkiem że weźmiemy w nim udział. Zwiedzanie podczas nabożeństw jest surowo wzbronione. Na zwiedzenie katedry powinniśmy zaplanować pomiędzy 60 a 75 minut.

Historia

W 1535 roku, gdy elektorem został Joachim II, rozpoczął przebudowę leżącego na południe od zamku kościoła dominikańskiego na nowy kościół zamkowy. Dominikanie zostali przesiedleni do Brandenburga, gotycki, ceglany kościół Dominikanów został rozbudowany, drogo wyposażony, przygotowano miejsca na groby możnowładców oraz zainstalowano dzwonnice. Nowa kolegiata została poświęcona w 1536 r. W 1539 roku Joachim II przeszedł na protestantyzm, a katolicka kolegiata, w efekcie wprowadzenia w Brandenburgii reformacji, stała się kolegiatą ewangelicką.
W XVIII wieku kościół bardzo podupadł i nadawał się tylko do rozbiórki, z rozkazu Fryderyka II rozpoczęto w latach 1747-1750 budowę nowej, barokowej świątyni w Lustgarten, w miejscu, w którym stoi dzisiejsza katedra. Po przeniesieniu grobów książąt do nowej katedry, stara świątynia została rozebrana.
W XIX w uznano, że istniejąca, skromna katedra nie nadaje się dla celów reprezentatywnych monarchii. Zgodnie z zaleceniami króla Fryderyka Wilhelma IV przystąpiono do budowy nowej, ozdobniejszej świątyni. Rozpoczęto budowę nowej świątyni, ale z powodu wielu problemów i braku środków, budowę zawieszono w 1848 roku.
Po powstaniu Cesarstwa Niemieckiego, odrodził się pomysł posiadania reprezentatywnej świątyni, którą można by porównywać do największych kościołów świata. Zapadła więc decyzja o sfinansowaniu budowy nowego kościoła, który stałby się miejscem pochówku dla rodu Hohenzollernów. Plany nowej budowy przedstawił w 1885 r. architekt pochodzący z Pszczyny, Julius Carl Raschdorff. Kamień węgielny położono 17 czerwca 1894 roku, a uroczyste otwarcie nowej budowli odbyło się dopiero 27 lutego 1905 roku.
Podczas II wojny światowej katedra została wielokrotnie uszkodzona. Kościół zapalił się po jednym z alianckich nalotów. Zniszczeniu uległa spora część kopuły, to zaś doprowadziło do uszkodzenia wnętrza i krypt. Odbudowa zaczęła się dopiero cztery lata po zakończeniu wojny i trwała aż do 1993 roku. Jej efekt jest krytykowany przez część historyków sztuki, którzy zarzucają renowatorom zbyt duże zmiany w stosunku do pierwotnego wyglądu zabytku. Podczas odbudowy w okresie NRD m.in. obniżono narożne wieże i zmieniono kształt latarni i krzyża wieńczącego kopułę główną. Katedra w obecnym kształcie została wpisana na listę zabytków, co formalnie uniemożliwia rekonstrukcję stanu sprzed wojny. Istnieją plany przywrócenia kościołowi dawnej formy, ale jak na razie nie zostały one wcielone w życie.

Co możemy zobaczyć

Katedra ewangelicka w Berlinie zbudowana jest na planie krzyża greckiego i składa się z centralnej owalnej nawy, nakrytej kopułą, półkolistej apsydy oraz wąskich naw po bokach. Kościół poprzedza szeroka fasada z obszernym przedsionkiem. Dominującym akcentem katedry jest ogromna kopuła wznosząca się na wysokim tamburze z latarnią zwieńczoną krzyżem. Kopułę ujmują cztery wieżyczki wznoszące się w narożach kościoła. Fasada kościoła jest dwukondygnacjowa. W jej środkowej części ujętej parami potężnych kolumn, znajduje się wysoka na dwie kondygnacje nisza, mieszcząca portal wejściowy do świątyni. Nad wejściem umieszczono dwa cytaty z Biblii w języku niemieckim: „A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata” i “Wszystko bowiem, co z Boga zrodzone, zwycięża świat”. Elewacje zewnętrzne posiadają bogate formy architektoniczne w postaci dzielących je kolumn i pilastrów, eliptycznych, odcinkowych i prostokątnych okien nakrytych trójkątnymi lub półkolistymi naczółkami oraz półkolistych wnęk mieszczących liczne posągi. Szczególnie bogatą dekorację rzeźbiarską posiada fasada frontowa. Wnętrze kościoła podzielone jest pilastrami i półkolumnami korynckimi podtrzymującymi wydatny obiegający gzyms z belkowaniem.
Katedra posiada bogaty wystrój rzeźbiarski a na sklepieniach znajdują się mozaiki. W centralnej części kopuły umieszczona jest mozaika Ducha św., zaś czaszę kopuły zdobi osiem scen błogosławieństw z Kazania na Górze.  Autorem mozaik jest Anton von Werner. Na gzymsach półkolumn ustawione są posągi reformatorów: Kalwina, Lutra, Melanchtona i Zwinglego oraz niemieckich książąt przychylnych reformacji: Albrechta Pruskiego, Joachima II, Fryderyka Mądrego i Filipa Wielkodusznego. Ołtarz główny z 1850 roku pochodzi z nieukończonej, poprzedniej katedry i został zaprojektowany przez Friedricha Augusta Stülera. Cennym zabytkiem są wielkie organy wykonane w 1905 r. przez firmę Sauer. Pod emporami północną i południową ustawione są sarkofagi władców z rodu Hohenzollernów. Pozostałe umieszczone są w kryptach pod katedrą.  Złożono w niej 94 ciała władców Niemiec i elektorów Rzeszy oraz ich najbliższych – między innymi elektora Jana Cicero (1455-1499), Wielkiego Elektora Fryderyka Wilhelma I (1640-1688) czy króla Fryderyka Wilhelma I (1688-1740). Ostatni spoczynek odnalazły tu też pruskie królowe i księżniczki jak chociażby Zofia Charlotta Hanowerska czy Elżbieta Charlotta Wittelsbach.