Gdzie się znajduje?
Warszawa to stolica Polski i zapewne jest znana każdemu Polakowi. Obecnie ma około 2 milionów mieszkańców. Jest głównym ośrodkiem politycznym, naukowym, gospodarczym oraz kulturalnym kraju. Znajdują się tu siedziby najważniejszych urzędów centralnych, ambasady innych krajów, polski Parlament. Dojazd też nie stanowi problemu, bo jak to się mówi „Wszystkie drogi prowadzą do …” do stolicy. Zarówno samochodem, autobusem, koleją czy nawet samolotem.
Dojazd/dojście
Kościół Świętego Ducha w Warszawie znajduje się na Nowym Mieście, ale jest to naprawdę niedaleko Starego Miasta. Od Rynku Staromiejskiego to 250 m, idąc dalej ul. Nowomiejską, dochodzimy do Barbakanu (tu kończy się Stare Miasto), a stąd to już tylko 50 m.
Przy włączonej nawigacji, dotarcie do warszawskiej starówki samochodem nie stanowi problemu, no chyba, że są duże korki. Na miejscu jest kilka dużych parkingów. A turyści indywidualnie zwiedzający Warszawę, znajdą tam połączenie komunikacją miejską. Na przykład od dworca Warszawa Centralna, najlepiej pojechać autobusem linii 160 lub tramwajem linii 4. Można też pieszo, to niecałe 3 km (około 35 min.), a przy okazji popodziwia się też inne zabytkowe miejsca w Warszawie.
Historia
Najwcześniejszej na miejscu obecnego kościoła Świętego Ducha został zbudowany kościół z drewna wraz ze szpitalem miejskim w XIV w. w stylu gotyckim. Był to zapewne pierwszy tego typu szpital na Mazowszu, ufundowany przez księcia Janusza Starszego i przekazany miastu w 1388 roku. Proboszcz, był z urzędu prowizorem (zarządcą) szpitala. Pierwszym proboszczem kościoła, znanym z nazwiska był Jędrzej Pronobis w roku 1473. W kronikach znacznie częściej czytamy o szpitalu św. Ducha, niż o kościele i praktycznie większość otrzymanych przywilejów (np. od Zygmunta Starego i Bony) dotyczyło szpitala. W 1629 roku biskup poznański Łubieński połączył parafię Św. Trójcy z parafią św. Ducha.
W 1699 roku położono kamień węgielny pod nowy kościół, który został zbudowany w latach 1707-1717 w stylu baroku według projektu Józefa Pioli i Józefa Bellottiego. Prawdopodobnie, na zlecenie paulinów, wstępny projekt wykonał Tylman z Gameren, Piola jedynie go zmodernizował. Głównym fundatorem było istniejące przy kościele Bractwo Pana Jezusa Pięciorańskiego, do którego należeli głównie mieszczanie warszawscy. Duszą budowy i wystroju kościoła był przeor Innocenty Pokorski (w czasie drugiego najazdu szwedzkiego był przeorem na Jasnej Górze). Prace we wnętrzu prowadzili sztukator Franciszek Maino, malarz Jan Jankier i kamieniarz Antoni Bay. Chór wykonał w 1712 cieśla Adam Niemiec. W 1725 Michał Bartłomiej Bernatowicz wykonał dekorację fasady. Konsekracji w 1727 dokonał bp poznański Michał Tarło. Prace wykończeniowe, budowa ołtarzy trwały do roku 1746, wtedy to wybudowano kaplicę Najświętszej Panny Częstochowskiej.
W styczniu 1807 roku wojska Napoleona Bonaparte podeszły pod Warszawę a klasztor został zajęty na koszary francuskie. I choć po wojnie na krótko paulini odzyskali klasztor, to w lipcu 1819 roku nastąpiła kasata konwentu. W 1824 roku kościół przekazano w ręce bractwa św. Benona, wreszcie w 1858 przejęła go diecezja.
Po powstaniu styczniowym w 1841-1845 kościół odnowiono pod kierunkiem Kleofasa Konopki dzięki przełożonemu redemptorystów, Franciszka Ksawerego Lidige. Dobudowano wówczas ganek, na którym w 1865 stanęła figura Matki Boskiej.
W 1944 roku został spalony przez Niemców. Paulini wrócili do kościoła i klasztoru w 1948 roku, a odbudowano go w 1956 roku.
Od 1711 roku członkowie Bractwa Pięciorańskiego, wyruszyli spod kościoła św. Ducha na pieszą pielgrzymkę na Jasną Górę. Ta tradycja utrzymuje się do dzisiaj i z tego właśnie miejsca 6 sierpnia warszawska pielgrzymka piesza wyrusza aby pokłonić się Jasnogórskiej Pani.
Co możemy zobaczyć
Kościół Świętego Ducha w Warszawie jest budowlą barokową złożoną z trójnawowego bazylikowego korpusu oraz węższego od nawy prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą, do którego po bokach przylegają kaplica i zakrystia. Na piętrze nad zakrystią znajduje się chór zakonny. Świątynia posiada dwukondygnacjową fasadę o podziałach pilastrowych, zwieńczoną trójkątnym szczytem i ujętą po bokach wieżami. W dolnej kondygnacji znajduje się portal wejściowy zwieńczony półkolistym naczółkiem, nad którym wmurowana jest tablica fundacyjna z 1714 r. Po bokach mieszczą się konchowe wnęki z posągami świętych Pawła i Romualda. W środkowej części kondygnacji górnej znajduje się wielkie okno zamknięte łukiem segmentowym, ujęte po bokach konchowymi wnękami z posągami świętych Heleny i Zygmunta. Wieże kwadratowe, w trzeciej kondygnacji przeprute dużymi półkoliście zamkniętymi oknami, nakryte barokowymi hełmami z latarniami. Elewacje zewnętrzne rozczłonkowane są lizenami, między którymi znajdują się duże okna, zamknięte łukami segmentowymi, oświetlające wnętrze nawy głównej. Nawa główna i prezbiterium nakryte są dachem dwuspadowym, zaś nawy boczne dachami jednospadowymi. Ściany wewnątrz nawy głównej i prezbiterium rozczłonkowane są pilastrami kompozytowymi. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych dużymi półkolistymi arkadami wspartymi na filarach, które dźwigają także przełamujące się belkowanie, obiegające wnętrze. Prezbiterium nakryte jest kopułą, zaś nawa główna nakryta jest sklepieniem kolebkowo-krzyżowym z lunetami. Ściany naw bocznych opięte są pilastrami toskańskimi z płytkimi wnękami arkadowymi między nimi. Nawy te nakryte są sklepieniami krzyżowymi.
W czasie wojny w 1944 roku wnętrze kościoła uległo zniszczeniu, w związku z tym, ołtarze i ambona są rekonstrukcją zniszczonych sprzętów. Zachowały się tylko epitafia Konstancji Dolfusowej z ok. 1747 r. i Zuzanny Szubskiej z 1776 r. W prezbiterium krata kuta z 1710 roku. Ołtarz św. Antoniego znajdujący się w kruchcie, pochodzi z około połowy XVIII w., przekształcony w drugiej połowie XIX w. z fundacji Konstancji Dulfus. Sprowadzono tu też z Lubiąża dwa obrazy Michaela Willmana Koronowanie cierniem z 1656 r. (w nawie południowej) oraz Podniesienie krzyża z 1661 r. (w nawie północnej). Reszta rzeczy pochodzi z okresu po odbudowie: ołtarz Zesłania Ducha Świętego, i boczne ołtarze Anioła Stróża, św. Tomasza, św. Józefa Oblubieńca, Serca Pana Jezusa, św. Agnieszki, św. Tomasza Judy, MB Częstochowskiej (w kaplicy) i ambonę wykonał paulin Bronisław Hoffman, a większość obrazów wykonał Leonard Torwirt.
Organy wybudował Dominik Biernacki z Dobrzynia nad Wisłą w latach 1913-1914. Pierwotnie instrument miał 11 głosów i znajdował się w bazylice Jasnogórskiej w Częstochowie. Gdy po 2. wojnie światowej paulini przejęli świątynię organy zostały przeniesione do Warszawy. Montażu dokonał Stefan Truszczyński z Włocławka w 1956 roku.
Paulinów sprowadził do Warszawy w 1662 roku król Jan Kazimierz, który w ten sposób chciał wyrazić uznanie dla zakonu za dzielną obronę Jasnej Góry przed wojskami szwedzkimi w 1655 roku. W latach 1707-1717, z inicjatywy przeora o. Innocentego Pokorskiego, wybudowano kościół Świętego Ducha.
