Kościół Najświętszej Maryi Panny Łaskawej, klasztor Jezuitów (SI) w Warszawie

Gdzie się znajduje?

Warszawa to stolica Polski i zapewne jest znana każdemu Polakowi. Obecnie ma około 2 milionów mieszkańców. Jest głównym ośrodkiem politycznym, naukowym, gospodarczym oraz kulturalnym kraju. Znajdują się tu siedziby najważniejszych urzędów centralnych, ambasady innych krajów, polski Parlament. Dojazd też nie stanowi problemu, bo jak to się mówi „Wszystkie drogi prowadzą do …” do stolicy. Zarówno samochodem, autobusem, koleją czy nawet samolotem.
Dojazd/dojście
Kościół Najświętszej Maryi Panny Łaskawej znajduje na warszawskiej starówce, przy ul. Świętojańskiej, idąc od strony Zamku Królewskiego – jest za archikatedrą św. Jana, kawałek dalej jest Rynek Staromiejski. Przy włączonej nawigacji, dotarcie do warszawskiej starówki samochodem nie stanowi problemu, no chyba, że są duże korki. Na miejscu jest kilka dużych parkingów. A turyści indywidualnie zwiedzający Warszawę, znajdą tam połączenie komunikacją miejską. Na przykład od dworca Warszawa Centralna, najlepiej pojechać autobusem linii 160 lub tramwajem linii 4. Można też pieszo, to niecałe 3 km (około 35 min.), a przy okazji popodziwia się też inne zabytkowe miejsca w Warszawie.

Historia

Kościół Najświętszej Maryi Panny Łaskawej w Warszawie jest najwyższą budowlą Starego Miasta. Mimo to pozostaje niejako w cieniu leżącej tuż obok katedry. Takie miało być zalecenie jezuity – o. Piotra Skargi, który rzekomo powiedział, że kościół ten ma dominować, ale nie przytłaczać sąsiadującej z nim świątyni. Początki kościoła sięgają początku XVII wieku. Za katedrą znajdowała się wówczas niewielka uliczka, której teren miasto darowało zakonowi Jezuitów w 1598 roku. W 1602 roku zakon dokonał zakupu znajdującej się po drugiej stronie owej uliczki kamienicy. Następnie, w 1609 roku kamienicę tę wyburzono i rozpoczęto na jej miejscu wznoszenie kościoła. Kościół ten jest manierystyczno-barokową, jednonawową budowlą. Budynek zwieńczony jest ozdobnym szczytem, a także kopułą nad absydą. Z tyłu do budowli asymetrycznie dostawiono 65 metrową wieżę. Prawdopodobnie autorem tego mistrzowskiego projektu był Jan Frankiewicz – budowniczy i twórca kościoła św. Kazimierza w Wilnie. Budowę finansował między innymi król Zygmunt III Waza, Andrzej Bobola (podkomorzy) i bracia Gostomscy.
Kamień węgielny pod kościół pod wezwaniem Narodzenia NMP i Św. Ignacego (biskupa i męczennika), obecnie NMP Łaskawej, poświęcono w 1609 roku. Ukończenie budowy i konsekracja nastąpiły w roku 1626. W 1627 roku, po wyburzeniu kolejnej kamienicy przy Świętojańskiej, dobudowano do świątyni trzy kaplice. W roku 1633 natomiast dobudowano kruchtę, a w 1636 roku we wnętrzu wybudowano chór muzyczny. Przez pierwszą połowę XVII wieku trwało wyposażanie wnętrza świątyni, niestety, w 1656 roku zostało ono zdewastowane przez Szwedów. W 1660 roku zakon założył przy kościele aptekę. Wejście było od Rynku Starego Miasta. Służyła ona również mieszkańcom Warszawy i była po aptece zamkowej najstarszą apteką warszawską. W 1668 założyli szkołę z wykładami między innymi z teologii i filozofii na poziomie akademickim. W XVIII wieku dobudowano do świątyni kolejne dwie kaplice. W 1720 roku rozpoczęła się budowa dwupiętrowego budynku na tyłach kościoła, której inicjatorem był Biskup płocki Ludwik Bartłomiej Załuski. Dzięki tej budowli powstała ulica Jezuicka. Do nowo powstałego budynku przeniesiona została szkoła, która nosiła nieoficjalną nazwę pochodzącą od nazwiska biskupa Załuskiego – Gymnasium Zaluscianum. Do budynku przeniesiono także aptekę i bogaty księgozbiór.
Po kasacie zakonu Jezuitów, kościół kilkakrotnie przechodził z rąk do rąk. Między innymi był kościołem szkolnym podległym Komisji Edukacji Narodowej, potem zdegradowano go do roli składu sprzętów kościelnych. Świątynia powróciła do pełnienia swej pierwotnej funkcji dopiero w 1834 roku dzięki zakonowi pijarów. Jezuici odzyskali go dopiero po I wojnie światowej. W latach 20. i 30. XX wieku kościół był ponownie remontowany, jednak w czasie Powstania Warszawskiego w 1944 roku został doszczętnie spalony. Do jego odbudowy Jezuici przystąpili w 1948 roku i trwała ona do 1957 roku. Do roku 1973 roku trwało ponowne wyposażanie wnętrz. W przeciwieństwie do sąsiedniej katedry, kościół Jezuitów odbudowano po wojnie zgodnie z jego przedwojennym wyglądem, w renesansowej formie.
Obraz W absydzie nawy głównej znajduje się obraz Najświętszej Matki Bożej Łaskawej. Pierwotnie znajdował się w kaplicy bocznej. Przedstawia on wizerunek Najświętszej Maryi Panny Łaskawej. Matka Boża trzyma w obu dłoniach połamane strzały, symbol ochrony przed nieszczęściami . Ten owalny obraz jest kopią renesansowej polichromii znajdującej się w Faenzie we Włoszech. Namalowany został przez nieznanego warszawskiego artystę na zamówienie rektora pierwszego konwentu pijarów na ziemiach polskich, ks. Hiacynta Orsellego, z przeznaczeniem na ołtarz kościoła pijarów przy ul. Długiej (obecna katedra polowa). 24 marca 1651 roku w obecności nuncjusza papieskiego arcybiskupa Jana de Torres został uroczyście wprowadzony do świątyni i ukazany ludowi Warszawy. Nuncjusz odczytał bullę papieża Innocentego X ustanawiającą święto Mater Gratiarum Varsaviensis na drugą niedzielę maja.
Po przemianowaniu kościoła Pijarów w 1834 roku na cerkiew prawosławną, obraz został przeniesiony i znajduje się w kościele ojców Jezuitów. W 1970 roku Watykan uroczyście zatwierdził Matkę Bożą Łaskawą jako Patronkę Warszawy. Dnia 7 października 1973 roku cieszący się niezwykłym kultem obraz Najświętszej Maryi Panny koronowano papieskimi koronami z inicjatywy ks. Prymasa Stefana kardynała Wyszyńskiego.
Z okazji 400-lecia świątyni ufundowane drzwi wejściowe, uroczyście poświęcone 12 września 2009 roku. Wykonane przez rzeźbiarza Igora Mitoraja, który wcześniej wykonał podobne drzwi dla kościoła Santa Maria degli Angeli w Rzymie. Wrota te zostały. Wykonane są z brązu i przedstawiają płaskorzeźbioną scenę zwiastowania.

Co możemy zobaczyć

Kościół Najświętszej Maryi Panny Łaskawej jest to obiekt manierystyczno-barokowy, złożony z trójprzęsłowej nawy i prezbiterium, którego półkoliście zamknięta apsyda wtopiona jest w budynek klasztorny. Po bokach apsydy znajdują się zakrystie a obok wznosi się wieża. Przy prezbiterium od północy dostawiona jest kaplica Pana Jezusa. Do dwóch przęseł nawy od północy przylega kaplica Najświętszego Sakramentu a dalej dwuprzęsłowe pomieszczenie pełniące dawniej funkcję przedsionka, występujące przed fasadę. Fasada jest trójosiowa, w dolnej części podzielona pilastrami korynckimi podtrzymującymi wydatne, przełamujące się belkowanie z silnie wysuniętym gzymsem. Portal, okna nad nim i boczne wnęki zostały na nowa zaprojektowane w związku z rezygnacją odbudowy przedsionka. Trójkątny szczyt ozdobiony jest uproszczonymi pilastrami toskańskimi, trójkątnymi spływami i postumentami z obeliskami. Nawa główna i prezbiterium nakryte są wspólnym dachem dwuspadowym, nad apsydą wznosi się smukła eliptyczna kopuła, wsparta na bębnie przeprutym oknami. Wieża podzielona gzymsami na cztery kondygnacje, u dołu kwadratowa, u góry przechodząca w ośmiobok. Najwyższa kondygnacja posiada formę latarni z arkadowymi otworami i pilastrami opinającymi ją w narożach. Wieżę wieńczy barokowy hełm z latarnią i sterczynami. Wewnątrz ściany nawy rozczłonkowane są zdwojonymi pilastrami dźwigającymi przełamujące się belkowanie z silnie wysuniętym gzymsem. Nawa nakryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami z dekoracją stiukową typu lubelskiego. Nad apsydą wznosi się kopuła na bębnie, także kaplica Pana Jezusa nakryta jest owalną w rzucie kopułą. Chór muzyczny jest klasycystyczny i pochodzi z lat 1834-1836.
Ruchome wyposażenie kościoła prawie zupełnie przepadło w czasie II wojny światowej. W ołtarzu głównym warto obejrzeć barokowy obraz Matki Bożej Łaskawej, uznanej w 1664 roku za patronkę Warszawy, sprowadzony z włoskiej Faenzy około 1650 roku do kościoła pijarów, przeniesiony do kościoła jezuitów po 1834 roku. W kaplicy Pana Jezusa znajduje się barokowy krucyfiks, pochodzący z XVII wieku z Lubeki. W wyposażeniu kościoła jest również pochodzący z XVII wieku oraz symboliczny nagrobek wojewody Jana Tarły. Ponadto w podziemiach kościoła umieszczono pozostałości nagrobków i tablic epitafijnych zniszczonych w czasie ostatniej wojny. W 2009 roku Igor Mitoraj wykonał drzwi do kościoła, przedstawiające scenę Zwiastowania, z płaskorzeźbami Marii i dwóch aniołów. W pobliżu wejścia ustawiona jest też barokowa rzeźba niedźwiedzia, wykonana w połowie XVIII w. przez Jana Jerzego Plerscha, jest ona pozostałością z istniejącej do 1944 roku pary niedźwiedzia i lwa, została wykonanych w połowie XVIII wieku dla kościoła o.o. pijarów, jako atrybut patronów kościoła – męczenników z początków chrześcijaństwa, rozszarpanych przez dzikie zwierzęta na arenie w czasach Cesarstwa Rzymskiego..