Bazylika katedralna św. Michała Archanioła i św. Floriana Męczennika w Warszawie

Gdzie się znajduje?

Warszawa to stolica Polski i zapewne jest znana każdemu Polakowi. Obecnie ma około 2 milionów mieszkańców. Jest głównym ośrodkiem politycznym, naukowym, gospodarczym oraz kulturalnym kraju. Znajdują się tu siedziby najważniejszych urzędów centralnych, ambasady innych krajów, polski Parlament. Dojazd też nie stanowi problemu, bo jak to się mówi „Wszystkie drogi prowadzą do …” do stolicy. Zarówno samochodem, autobusem, koleją czy nawet samolotem.
Dojazd/dojście
Druga katedra warszawska znajduje się po drugiej stronie Wisły, na Pradze, przy ul. Floriańskiej. Z okolicy Dworca Centralnego można się doń dostać np. tramwajem 4 – od przystanku Park Praski do katedry, to minuta drogi. Ale wiadomo, dobór trasy zależy od miejsca skąd wyruszamy.

Historia

Na początku XIX w., po zakończeniu wojen napoleońskich, ludność Pragi zmuszona była do korzystania z jedynej ocalałej świątyni – niewielkiej Kaplicy Loretańskiej stanowiącej fragment klasztoru i kościoła oo. Bernardynów. W 1882 r. z inicjatywy duchowieństwa i mieszkańców Pragi zawiązał się Komitet Budowy nowego kościoła. Władze carskie wydały zgodę na budowę, wyznaczajac jednocześnie lokalizację i pozwalając na zbiórkę pieniężną (ograniczoną). W 1886 r. ogłoszono konkurs na projekt świątyni. Wybrano projekt jednego z najbardziej znanych architektów tamtego okresu, Józefa Piusa Dziekońskiego.
Kościół zaprojektowano w formie trzynawowej bazyliki z transeptem. Został zbudowany w popularnym pod koniec XIX w. na ziemiach polskich, stylu neogotyckim. W praskiej świątyni związki z gotykiem są wyraźnie widoczne. Zastosowanie rzadkich w Polsce – a powszechnych w Europie – łuków przyporowych, podtrzymujących ściany, duża ilość zastosowanych ozdób – maswerków, rozet, sterczyn i profilowanej cegły – wzbogaca bryłę świątyni, czyniąc ją bardziej reprezentacyjną. Świątynia ta jest traktowana przez znawców architektury jako wzorcowa w polskiej architekturze sakralnej, wzorowało się na niej wielu projektantów innych kościołów. Jego polska odmiana była określana jako styl wiślano-bałtycki. Kościół posiada pięć wież: dwie w fasadzie, o wysokości 75 m oraz trzy niewielkie wieżyczki; jedna z nich pełni funkcję sygnaturki. Po obu stronach świątyni (po zewnętrznej stronie transeptu – poprzecznej nawy) umieszczono na filarach figury patronów: św. Michała Archanioła (strona lewa) i św. Floriana męczennika (strona prawa).
Ustawiony przy okrągłym wówczas placu, nazwanym później placem Weteranów 1863, przy osi komunikacyjnej Pragi (obecnej Trasie W-Z), miał stanowić przeciw wagę dla prawosławnej cerkwi św. Marii Magdaleny oraz licznych ówczesnych budynków administracji Imperium Rosyjskiego.
Po wmurowaniu kamienia węgielnego w 1888 r. rozpoczęto budowę, która trwała 13 lat. Kościół konsekrowano 29 września 1901 r. W latach 1919-1931 rektorem kościoła był ks. Ignacy Kłopotowski, założyciel zakonu sióstr loretanek.
Do budowy świątyni (pomimo skromnych funduszy) użyto najlepszej dostępnej na warszawskim rynku cegły, pochodzącej z cegielni Kazimierza Grancowa. W latach 30. XX w. kościół poddano niewielkiej przebudowie, rozbierając fragmenty wież po stwierdzeniu naruszenia ich konstrukcji, czego przyczyną mógł być potężny wybuch prochowni na terenie warszawskiej Cytadeli w dniu 13 października 1923 r. lub niestabilność terenu, na którym kościół zbudowano. Kościół wysadzony przez wycofujących się Niemców we wrześniu 1944 roku. Ocalały jedynie fragmenty konstrukcji i ścian, na których akurat stały posągi świętych patronów świątyni. Od strony prezbiterium ocalał również obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Odbudowa, prowadzona według projektu S. Marzyńskiego, trwała do 1972 roku, dzięki ofiarności mieszkańców Pragi. Co ciekawe, odbudowa kościoła przebiegała z wielką dokładnością i przywiązaniem do szczegółów – do tego stopnia, że używano takich cegieł, jakie produkowano w XIX wieku.
Od 1992 kościół jest katedrą diecezji warszawsko-praskiej. W 1997 uzyskał tytuł bazyliki mniejszej. W listopadzie 1994 przed kościołem odsłonięto kamień poświęcony ofiarom rzezi Pragi, a w sierpniu 2005 pomnik ks. Ignacego Skorupki. W 2004 roku do kościoła trafiły relikwie św. Floriana.

Co możemy zobaczyć

Bazylika katedralna św. Michała Archanioła i św. Floriana Męczennika w Warszawie jest budowlą neogotycką. Złożony jest z trójnawowego, czteroprzęsłowego bazylikowego korpusu, transeptu i dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Od frontu kościół poprzedza dwuwieżowa fasada. W jej dolnej części rozmieszczone są trzy ostrołukowe portale wejściowe zwieńczone wimpergami, nad wejściami umieszczono mozaiki: z postacią Chrystusa, herbem Pragi i herbem pierwszego biskupa warszawsko-praskiego Kazimierza Romaniuka. Środkową część fasady wieńczy trójkątny szczyt. Wieże w dolnej części kwadratowe, powyżej przechodzące w ośmioboczne i nakryte smukłymi ostrosłupowymi hełmami. Do prezbiterium po obu stronach dobudowane są przybudówki zakrystyjne oraz smukłe ośmioboczne wieżyczki zwieńczone ostrosłupowo. Elewacje kościoła opięte są uskokowymi przyporami, z których wyrastają łuki oporowe. Między nimi rozmieszczone są ostrołukowe okna, zwykle trójdzielne z maswerkami. Ściany transeptu zwieńczone są uskokowymi szczytami ze sterczynami i szczycikami. Nawa główna, ramiona transeptu i prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi połączonymi na skrzyżowaniu ostrosłupową wieżyczką na sygnaturkę. Nawy boczne nakryte są dachami jednospadowymi. Wnętrza nakryte są sklepieniem krzyżowo-żebrowymi, wspartymi na potężnych filarach. Ściany nawy głównej podzielone są na trzy kondygnacje. W dolnej kondygnacji ostrołukowe arkady, powyżej ślepe triforia i w trzeciej kondygnacji ostrołukowe okna trójdzielne z kolistymi maswerkami.
Oryginalne wyposażenie w całości przepadło w 1944 r. Wnętrze również jest ceglane, nieotynkowane. Ołtarz główny świątyni wykonany został w Weronie we Włoszech w 1996 roku, natomiast ołtarze w transepcie są neogotyckie, wykonane przez Jerzego Wrzesińskiego, a obrazy na nich namalowane przez Zofię Grabską. W prawej nawie znajduje się także popiersie Ignacego Kłopotowskiego z zabalsamowanym jego sercem.
W transepcie znajdują się także dwie oryginalne (przetrwały II wojnę światową) rzeźby przedstawiające patronów kościoła: św. Michała Archanioła oraz św. Floriana Męczennika, obie wykonane przez Tadeusza Skoniecznego
Witraże w kościele, wykonane przez Andrzeja Skalskiego, powstały w latach 1997-2002 z inicjatywy Kazimierza Romaniuka, który zażyczył sobie, aby każdy dekanat w diecezji warszawsko-praskiej przygotował jeden z witraży dla kościoła katedralnego. Duże 57-głosowe organy pochodzą z katedry św. Jana Chrzciciela na Starym Mieście. Na postumencie w prawej nawie znajduje się barokowa figura św. Floriana – patrona strażaków, który wraz ze św. Michałem Archaniołem jest patronem świątyni. Na ścianach kościoła umieszczone są tablice upamiętniające m.in. Tadeusza Kościuszkę, Józefa Piłsudskiego, budowniczego kościoła Józefa Piusa Dziekońskiego, strażaków polskich poległych w walce o niepodległości i w akcjach ratowniczych, a także olimpijczyków polskich zamordowanych przez NKWD w Charkowie i Katyniu w 1940 roku. W kruchcie znajduje się krucyfiks uważany przez mieszkańców Pragi za łaskami słynący.