Gdzie się znajduje?
Warszawa to stolica Polski i zapewne jest znana każdemu Polakowi. Obecnie ma około 2 milionów mieszkańców. Jest głównym ośrodkiem politycznym, naukowym, gospodarczym oraz kulturalnym kraju. Znajdują się tu siedziby najważniejszych urzędów centralnych, ambasady innych krajów, polski Parlament. Dojazd też nie stanowi problemu, bo jak to się mówi „Wszystkie drogi prowadzą do …” do stolicy. Zarówno samochodem, autobusem, koleją czy nawet samolotem.
Dojazd/dojście
Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego również, podobnie jak katedra św. Floriana znajduje się na prawobrzeżnej części Warszawy, na Pradze-Północ. GPS zaprowadzi nas na miejsce gdy jedziemy samochodem. A dla tych co indywidualnie zwiedzają stolicę, podaję przykładową trasę od Dworca Centralnego – to tramwaj linii 7 (przejazd około 20 min.), wysiadka na przestanku Wojnicka i stamtąd 350 m ul Kawęczyńską do bazyliki.
Historia
Powstanie kościołów po prawobrzeżnej części Warszawy w XVIII w., wiąże się z napływem ludności w poszukiwaniu pracy. Liczba parafian szybko rosła. Na jednego kapłana przypadało wówczas 18 tysięcy wiernych. Dla zapewnienia wiernym opieki duszpasterskiej w parafii Najświętszej Maryi Panny Loretańskiej powstały trzy tymczasowe kaplice. Wcześniej represyjna polityka wyznaniowa cara Aleksandra II w Królestwie Polskim zakazywała bowiem budowy nowych kościołów i kaplic. Do wyjątków należy zaliczyć zarządzenie z 14 grudnia 1885 roku pozwalające na utworzenie w Warszawie ośmiu nowych parafii. W ten sposób powstała parafia Najświętszej Maryi Panny Loretańskiej na Pradze obejmująca wiele sąsiednich i dalej położonych miejscowości.
Jedną z nich była wybudowana w 1911 roku, u zbiegu ulic Kawęczyńskiej i Otwockiej, drewniana kaplica pod wezwaniem Serca Jezusowego. Mogła ona pomieścić około 1000 osób.
Dnia 30 czerwca 1904 roku księżna Maria z Kieżgajłłów-Zawiszów Radziwiłłowa, otrzymała błogosławieństwo papieża Piusa X na budowę świątyni pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa, która miała powstać na wzór bazyliki św. Pawła za Murami w Rzymie. Ten odręcznie pisany przez Ojca Św. dokument jest do dzisiaj pieczołowicie przechowywany w archiwum parafii NSJ.
Kościół wybudowany został w latach 1907-1923 według projektu Łukasza Wolskiego. Fundatorem kościoła był Michał Piotr Radziwiłł, od którego imienia tę część Pragi nazywano Michałowem. Inicjatorką budowy i osobą wspierającą rozwój świątyni była jednak jego żona księżna Maria Radziwiłłowa. Pierwszy etap prac związanych z budową przerwał w 1914 wybuch I wojny światowej. Zostały one wznowione dopiero w 1919 pod kierunkiem Hugona Kudera i trwały przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego. 25 października 1919, jeszcze podczas budowy kościoła, kardynał Aleksander Kakowski erygował, z ważnością od 1 listopada, parafię Najświętszego Serca Pana Jezusa. Nuncjusz papieski Achille Ratti interesował się postępem prac w czasie budowy bazyliki, o której powiedział: „Najpiękniejszy kościół w Polsce”. Później został papieżem – jako Pius XI – nadał ukończonej świątyni, w dniu 23 stycznia 1923 r., zaszczytny tytuł bazyliki mniejszej. 16 kwietnia tego samego roku kardynał Aleksander Kakowski dokonał konsekracji świątyni.
Architektura świątyni ma korzenie w wyglądzie wczesnochrześcijańskich bazylik. Jest wzorowana na rzymskiej bazylice św. Pawła za Murami.
Życzeniem księżnej Marii Radziwilłowej było, by świątynia NSJ na Pradze była też centrum wychowawczym dla dzieci i młodzieży, dlatego też zabiegała, początkowo bezowocnie, by parafię NSJ przejęli salezjanie. Okazało się to możliwe dopiero po śmierci fundatorki, która zapisała w testamencie cały swój majątek łącznie z bazyliką kardynałowi Augustowi Hlondowi, Prymasowi Polski. Prymas zrezygnował z darowizny księżnej na korzyść kardynała Kakowskiego. Ten z kolei, szanując wolę księżnej, postanowił przekazać parafię oraz bazylikę wraz z całym majątkiem salezjanom na wieczne czasy. Aktu tego dokonał specjalnym dekretem nr 6057 z dnia 18 listopada 1931 roku.
Bazylika pełniła różnorakie funkcje. W czasie wojny w jej podziemiach odbywały się tajne lekcje, ukrywano osoby poszukiwane przez władze okupacyjne. Dziś prowadzi działalność charytatywną. Na jej terenie istnieje świetlica środowiskowa, Katolicka Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna oraz zespół wolontariuszy niosących pomoc potrzebującym.
8 czerwca 1991 podczas IV podróży apostolskiej papież Jan Paweł II otworzył w bazylice obrady II Synodu Plenarnego Kościoła w Polsce.
Co możemy zobaczyć
Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego w Warszawie miała być wzorowana na rzymskiej bazylice św. Pawła za Murami. Podobieństwo jest jednak bardzo małe i dotyczy partii wnętrza budynku nawiązującego do typowych bazylik wczesnochrześcijańskich. Świątynia jest orientowaną bazyliką o długości 65 metrów, szerokości 30 i wysokości 22 metrów. Architekt nadał mu formy historyzującego modernizmu.
Klasycystyczna fasada ma dwie kondygnacje i poprzedzona jest złożonym z dziesięciu kolumn portykiem ustawionym na wysokim stylobacie, kryjącym ogromny dolny kościół mogący pomieścić 10 tysięcy osób. Po północnej stronie budynku wzniesiono kaplicę NMP Wspomożycielki Wiernych. Jest ona wzorowana na kaplicy zbudowanej przy rzymskiej bazylice św. Jana na Lateranie.
We wnętrzu są 24 kolumny wykonane z granitu włoskiego, ustawione w dwóch rzędach i oddzielające nawę główną od naw bocznych. Zostały one pierwotnie wykonane dla bazyliki św. Pawła za Murami, ale kazały się za krótkie i zostały zakupione przez fundatorkę na potrzeby budowanej świątyni.
Do bocznej elewacji kościoła przylega licząca pięć kondygnacji wieża, projektowana już przed wojną, lecz wybudowana w latach 1998–1999. Umieszczono na niej odlany w XVIII wieku w Gdańsku dzwon, ofiarowany przez Marię Radziwiłłową.
Wystrój wnętrza jest dziełem kilku malarzy,. Nawa główna z obrazami w plafonach i stacjami Drogi Krzyżowej została wykonana przez małżeństwo Oźminów. Wystrój prezbiterium, wykonany został przez salezjańskiego artystę, ks. Wincentego Kiliana. Polichromia konchy absydy z monumentalną postacią Jezusa w stroju kapłańskim, z otwartym sercem, otoczonego chórem aniołów. Na dole w poszczególnych niszach umieszczone są mozaiki z wizerunkami świętych, w środku jest św. Jan Apostoł, po lewej stronie św. Longinus i św. Małgorzat Alacoque, św. Wojciecha i bł. Władysława z Gielniowa, natomiast po prawej św. Jana Eudesa i św. Franciszka Salezego, a dalej św. Piusa X i św. Jana Bosko.
Budowa bazylika Najświętszego Serca Jezusowego w Warszawie rozpoczęła się w 1907 roku pod kierownictwem architekta Łukasza Wolskiego, z finansowaniem rodziny Radziwiłłów i błogosławieństwem nuncjusz papieskiego Achille Ratti. Został później papieżem – jako Pius XI – nadał w dniu 23 stycznia 1923 roku, ukończonej świątyni, zaszczytny tytuł bazyliki mniejszej.
