Gdzie się znajduje?
Wrocław jest stolicą województwa dolnośląskiego, z wielowiekową historią, mającą wpływ na mnogość występujących tu zabytków, stanowi najważniejszy ośrodek kulturalny, ekonomiczny, akademicki i turystyczny południowo-zachodniej Polski.
Wrocław jest jednym z większych miast w Polsce i jest dobrze skomunikowany, zarówno przez sieć drogową (autostrada A4), jak i kolejową.
Dojazd/dojście
Świątynia znajduje się przy placu Nankiera, przed mostem Piaskowym. Przystanek „Hala Targowa” znajduje się przy ul. Piaskowej (kościół jest po drugiej stronie ulicy), można doń dojechać tramwajem linii 8,9,11,17 i 23.
Idąc na piechotę, od dworca Wrocław Główny jest 1,4 km (około 20 min.), a od Rynku Głównego to 700 m (10 min.).
Historia
Budowę kościoła dla franciszkanów sprowadzonych z Pragi rozpoczęto w 1234 r. z fundacji księcia śląskiego Henryka Pobożnego. Powstała wtedy czteroprzęsłowa bazylika z krótkim jednoprzęsłowym prezbiterium. W 1241 r. w krypcie pod kościołem pochowany został fundator poległy w bitwie pod Legnicą. W latach 1242-1256 miała miejsce rozbudowa, w czasie której kościół uzyskał pięcioprzęsłowy bazylikowy korpus oraz trójprzęsłowe prezbiterium. Pod koniec XIII w. korpus nawowy przebudowano na halowy, jednak w na początku XV w. z powrotem przywrócono kościołowi układ bazylikowy i w tym kształcie przetrwał on do dziś. Czworobok klasztorny przylega do kościoła od północy, co jest nietypowe dla tej części Europy.
Na początku XVI w. franciszkanie w większości albo przeszli na protestantyzm albo opuścili Wrocław. Ci z nich, którzy pozostali, w 1529 przenieśli się do kościoła św. Doroty. Opuszczony przez franciszkanów kościół przejęli norbertanie (premonstratensi) przeniesieni z przeznaczonego decyzją rady miejskiej do wyburzenia zespołu klasztornego w miejscu obecnego kościoła św. Michała Archanioła na Ołbinie. Norbertanie w dniu 3 czerwca 1530 poświęcili kościół swemu patronowi z Ołbina – świętemu Wincentemu. W latach 1619–1625 zburzono lektorium z częścią romańskiej krypty.
W latach 1662–1674 kościół otrzymał bogate wyposażenie barokowe, w 1673 rozpoczęto przebudowę klasztoru w stylu barokowym. W 1698 r. Johann Georg Knoll dobudował od południa barokową kruchtę, zaś w latach 1723-27 także od południa dobudowana została okazała kaplica Matki Bożej Bolesnej z fundacji hrabiego Ferdinand Hochberga – opata klasztoru norbertanów, który postanowił przygotować w niej miejsce swojego pochówku. W 1725 roku pod kopułą namalowano freski ze scenami z życia Matki Boskiej, we wnętrzu umieszczono rzeźby dłuta Jana Jerzego Urbańskiego, kamienne ozdoby z warsztatu Jana Adama Kharingera i między innymi kratę uznaną za arcydzieło sztuki kowalskiej. W ołtarzu umieszczono XV-wieczną Pietę, na zewnątrz zaś rzeźby Matki Boskiej, św. Barbary i św. Jana Nepomucena.
W 1810 r. nastąpiła sekularyzacja kościoła, który stał się świątynią parafialną.
W 1945 r. kościół został mocno zniszczony, zawaleniu uległy m.in. sklepienia nawy głównej i prezbiterium. Kaplica została poważnie zniszczona podczas bombardowań. Szczególnie ucierpiało wnętrze kaplicy, które całkowicie utraciło swoje wyposażenie przez częściowe zarwanie i spękaniu sklepienia i konstrukcji kopuły, z której odpadła większość pokrytych freskami tynków. Zapadło się również sklepienie krypty znajdującej się pod kaplicą. Zniszczeniu uległo ponad 90% powierzchni fresków oraz większość dekoracji ściennych.
Po zakończeniu wojny był odbudowywany w kilku etapach. W latach 2000–2013 dokonano za kwotę prawie 10 mln złotych rekonstrukcji wystroju wnętrza, przywracając sztukaterie oraz polichromie na sklepieniach. Pieta nad ołtarzem jest dokładną kopią oryginału będącego w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Ołtarz został złożony z 1300 fragmentów, które zostały odnalezione w gruzie wypełniającym wnętrze.
W 1997 r. świątynia została przekazana kościołowi greckokatolickiemu i odtąd pełni funkcję katedry diecezji wrocławsko-gdańskiej.
Co możemy zobaczyć
Katedra św. Wincentego i św. Jakuba we Wrocławiu jest budynkiem złożonym z trójnawowego, pięcioprzęsłowego bazylikowego korpusu, którego dwa zachodnie przęsła są nieco krótsze, oraz z sześcioprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie. W południowym narożniku prezbiterium i korpusu wznosi się kwadratowa wieża, przechodząca w ośmiobok powyżej kalenicy dachu i zwieńczona wysokim hełmem iglicowym.
Na zewnątrz kościół opięty jest uskokowymi przyporami, które w zamknięciu prezbiterium zwieńczone są sterczynami. Prezbiterium i nawę główną nakrywają dachy dwuspadowe, zaś nawy boczne dachy jednospadowe. Okna w prezbiterium i w nawach bocznych są duże ostrołukowe, trójdzielne z maswerkami, okna w nawie głównej zamknięte są łukami odcinkowymi.
Od południa do kościoła przylegają barokowe: kruchta i kaplica. To kaplica Matki Bożej Bolesnej, choć obecnie bardziej znana jest jako kaplica hrabiego Hochberga. Zbudowana jest na planie wydłużonego owalu i nakryta eliptyczna kopułą o wysokim tamburze, zwieńczona latanią, na sklepieniu freski ze scenami z życia Matki Boskiej. W ołtarzu umieszczono XV-wieczną Pietę. Do kaplicy wiedzie portal z kratą Jacoba Mayra z 1725 roku.
Wewnątrz kościół nakryty jest sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspartymi na ośmiobcznych filarach. Arkada tęczy ostrołukowa, analogicznie jak arkady międzynawowe.
Barokowe wyposażenie kościoła z 1. połowy XVII w. przepadło w 1945 r. w czasie działań wojennych. Ocalały jedynie bogato zdobione stalle, które przeniesiono do wrocławskiej katedry św. Jana Chrzciciela.
Po przekazaniu świątyni kościołowi greckokatolickiemu przystosowywane jest do zasad ikonografii prawosławnej. W latach 1997–1999 ostatecznie ukończono renowację, m.in. przełożono dach. Przed prezbiterium został ustawiony bardzo symboliczny ikonostas z królewskimi wrotami, a na gotyckich ścianach i filarach przybywa prawosławnych ikon.
Katedra św. Wincentego i św. Jakuba we Wrocławiu jest obecnie katedrą greckokatolicką. Około roku 1234 kościół wraz z klasztorem został ufundowany przez Henryka Pobożnego dla sprowadzonych z Pragi franciszkanów. W 1529 roku opuszczony przez franciszkanów kościół przejęli norbertanie (premonstratensi).
