Kaplica Najświętszego Serca Jezusa w Jaszczurówce w Zakopanem

Gdzie się znajduje?

Zakopane to stolica Tatr. Dojechać można zarówno samochodem, autobusem czy koleją. Najbardziej popularne połączenie to to od północy (od Krakowa), ale jest też połączenie od zachodu (z Bielska-Białej) i od wschodu (tu raczej bez połączenia koleją).
Dojazd/dojście
Jaszczurówka znajduje się przy drodze Oswalda Balzera, na wschodnim krańcu Zakopanego przy drodze prowadzącej do Morskiego Oka, a jej nazwa pochodzi od żyjących tu dawniej charakterystycznych salamander plamistych. Do kaplicy w Jaszczurówce (od dworca PKP w Zakopanem jest około 5 km. Więc dojazd należy zaplanować własnym samochodem lub autobusem jadącym w kierunku górującej nad Zakopanem Cyrhli. Kaplica znajduje się bezpośrednio przy drodze, a do jej wejścia wiodą długie kamienne schody, przecinające urokliwą polanę.

Historia

30 listopada 1903 roku zmarł Adam Uznański. Ostatnią wolą zmarłego było ufundowanie rodzinnej kaplicy. Do realizacji testamentu ojca przystąpił syn Witold, na którego zlecenie wiosną 1904 roku projekt kaplicy wykonał Stanisław Witkiewicz. Na lokalizację kaplicy wybrano Jaszczurówkę, której nazwa pochodzi od występujących tu niegdyś w dużych ilościach salamander plamistych, zwanych przez górali „jaszczurami”. Uznańscy byli dziedzicami Poronina i Szaflar, dlatego Adamowi zależało, aby kaplica służyła również mieszkańcom tzw. „Państwa Szaflary”. Ponadto pod budowę wybrano akurat Jaszczurówkę z racji odwiedzających ją tłumnie turystów. Kardynał Jan Puzyna udzielił pozwolenia na budowę kaplicy. Prace budowlane wykonywali lokalni rzemieślnicy: Szymek Lasak z Zębu, Stanisław i Tomasz Bobakowie oraz Maciej Stoch, nad którymi nadzór sprawował inż. Aurelian Blacha, był on też projektantem ołtarza głównego. Budowla została wykonana bez użycia gwoździ, w konstrukcji zrębowej. Kaplica został poświęcona w 1907 roku przez ks. Franciszka Nycza, a pierwszą uroczystością, mającą miejsce w kaplicy był chrzest Marii Uznańskiej.
Wyposażenie kaplicy, jako miejsca kultu, było z czasem uzupełniane. Po II wojnie światowej zawieszono w kaplicy drewniany żyrandol autorstwa Stanisława Zdyba, w 1954 roku zamontowano dwa boczne ołtarzyki z rzeźbami Marii z Dzieciątkiem i św. Józefa, wtedy też pojawiła się nad wejściem figura Chrystusa Frasobliwego oraz malowane na szkle stacje drogi krzyżowej, a w 1980 roku rzeźbiarz Zenon Michalik wykonał figury św. Antoniego i św. Jana Chrzciciela do ołtarza głównego. W 1963 i 1971 roku odremontowano podcienia, w 1975 roku naprawiono schody i wymieniono zniszczony gont. W latach 1978-1981 i potem w 2007-2008 przeprowadzono kompleksowy remont konserwatorski.
Od 1993 roku obiekt znajduje się w rejestrze zabytków. Formalnym właścicielem obiektu, który jest usytuowany na terenie, stanowiącym jego własność jest Tatrzański Park Narodowy. Początkowo za kaplicę odpowiedzialny był proboszcz z parafii Poronin. Od 1948 roku pieczę nad nią sprawują zakonnicy – obecnie Księża Marianie z parafii na Cyrhli.

Co możemy zobaczyć

Kaplica Najświętszego Serca Jezusa w Jaszczurówce w Zakopanym położona jest na stoku, przy drodze na Cyrhlę. Jest to przykładem stylu zakopiańskiego w architekturze sakralnej. Budowla jest jednonawowa z mniejszym i węższym prezbiterium oraz dostawioną od południowej zakrystią. Prezbiterium zwrócone jest na wschód. Drewniany budynek jest osadzony na płytkim fundamencie z łamanego kamienia i na kamiennej podmurówce, częściowo podpiwniczony, z przepruciami arkadowymi podmurówki. Ściany konstrukcji zrębowej, ze stropem wspartym sosrębem dźwigają więźbę dachową w konstrukcji krokwiowo-jętkowej. Prezbiterium i nawa są nakryte niezależnymi dachami półszczytowymi, przy czym kalenica dachu nawy głównej jest znacznie wyższa, zwieńczona sygnaturką o czterospadowym łamanym daszku. Zakrystię przekrywa dach o kalenicy prostopadłej do ścian kościoła. Od strony elewacji południowej i zachodniej galeria przykryta pulpitowym dachem. Nad wejściem głównym w partii dachu galerii znajduje się trójkątny szczyt, w którym figurka Chrystusa Frasobliwego. Przed wejściem frontowym ganek na wysokiej podmurówce, do którego prowadzą drewniane schody. Do detali dekoracyjnych należy zaliczyć charakterystyczne dla stylu zakopiańskiego: kołkowania, słonecka i pazdury w dekoracji szczytów. Odrzwia wejścia głównego w formie snycerskiego rytu wgłębnego, drzwi klepkowe, ponadto profilowane rysie oraz zachowane pierwotne dekoracje wnętrz z profilowanymi i rzeźbionymi sosrębami, tragarzami i ułożonymi na zakładkę deskami stropowymi. Zachowały się także oryginalne, bogato zdobione drzwi klepkowe główne i do zakrystii, z pierwotnymi klamkami i zawiasami oraz łuk tęczowy stylizowany na sosręb. Projekt Witkiewicza zaginął, dlatego ciężko jest określić, które dekoracje snycerskie są zgodne z zamysłem projektanta.
W prezbiterium umieszczony jest ołtarz główny w formie architektonicznej (projektu Aureliana Blachy), stylizowany na góralską chatę, wyrzeźbiony został w drewnie jesionu i jawora. Na pierwszym poziomie, po bokach tabernakulum są umieszczony rzeźbione figury św. Antoniego Padewskiego i św. Jana Chrzciciela, w górnej partii umieszczony jest obraz Najświętszego Serca Jezusa. W nawie, po bokach prezbiterium umieszczone są dwa boczne ołtarzyki z rzeźbami Marii z Dzieciątkiem i św. Józefa. Żyrandol zawieszony na sosrębie w kształcie sześciokąta foremnego. Okna w formie biforium, kompozycyjnie przypominają neogotyckie maswerkowania. Zaprojektowane przez Witkiewicza witraże w prezbiterium: jeden z Orłem Białym i wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej oraz drugi z litewską Pogonią i wizerunkiem Matki Boskiej Ostrobramskiej akcentują nurt patriotyczno-niepodległościowy ideologii stylu zakopiańskiego.