Gdzie się znajduje?
Wambierzyce to wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Radków. Ośrodek pielgrzymkowy i turystyczny, zwany śląskim Jeruzalem. Wierni przybywali tutaj zarówno z Polski, jak i Czech, moraw oraz z Niemiec.
Dojazd/dojście
Aby dostać się do Wambierzyc, należy najpierw dotrzeć do Kłodzka, a stamtąd w kierunku Radkowa – albo na Ścinawkę, albo na Polanicę. Dojazd do bazyliki jest dobrze oznakowany i nie powinien sprawić nikomu problemów. Bezpośrednio pod bazyliką znajduje się nieduży płatny parking. Jadąc indywidualnie można do Kłodzka dojechać pociągiem (np. z Wrocławia), a następnie lokalnym autobusem lub busem.
Historia
W 1253 roku na tereny obecnych Wambierzyc przybyli osadnicy z Miśni i Turyngii, którzy założyli osadę tkacką zwaną Albertvilla – Wieś Wojciecha. Następnie nazwa została zmieniona na Alberndorf, a następnie na Wamberic. W XIII wieku osadą władał rycerski zakon joanitów. W XIV wieku przeszła ona we władanie rodu Panwitzów.
Dzisiejszy kościół parafialny w Wambierzycach jest czwartą z kolei budowlą w tym miejscu. Pierwszy drewniany kościółek z 1263 roku został wybudowany obok lipy z figurką Matki Boskiej, a jego fundatorami była rodzina von Tschitschwitz. Po tym jak cudowna figurka MB Wambierzyckiej dokonała pierwszych uzdrowień w XIV wieku, rozpoczął się okres pielgrzymek. Tak zaczął się kult Matki Boskiej Wambierzyckiej, zapoczątkowany i podtrzymywany w ciągu następnych stuleci przez pątników z Czech, Moraw, Austrii, Opolskiego i Górnego Śląska. Rocznie przybywało do Wambierzyc ok. 200 tys. pielgrzymów. Wybudowano sanktuarium, które zniszczyli husyci. Na początku XVI w. właściciel Wambierzyc Ludwik von Panvitz ufundował nową większą świątynię wybudowaną z cegły. Zostaje on jednak zrujnowana podczas wojny trzydziestoletniej. W 1677 roku niejaki Daniel Paschasius von Osterberg rozpoczął budowę okazałego kościoła i potężnej kalwarii. Niebawem kościół został rozebrany z powodu błędów konstrukcyjnych. Następnie wieś przeszła w ręce hr. von Götzena, który odbudował kościół w latach 1715–1717. Powstała wówczas okazała bazylika. Sama bryła świątyni ma rozmiary 45×50 metrów. Powstała wówczas okazała bazylika o ciekawej barokowej architekturze z krużgankami dookoła owalnej nawy z 11 kaplicami. Świątynia jest budowlą późnobarokową, złożoną z nawy o planie elipsy, nakrytej eliptyczną kopułą oraz z eliptycznym prezbiterium. Szeroka, dwukondygnacyjna fasada jest bogato dekorowana w balustrady oraz rzeźby apostołów i ewangelistów. Jej cechą szczególną są wieże, które nie mają górnych kondygnacji i zwieńczeń. Nad fasadą dominują natomiast dekoracje zwane kwiatonami, charakterystyczne raczej dla budynków świeckich niż świątyń. Fasada jest jak dekoracyjna kurtyna zasłaniająca całość budowli, a jednocześnie ma nawiązywać do fasady świątyni jerozolimskiej. Pozostałe elewacje są bardzo skromne. Zwieńczeniu blasku dodają sygnaturki nad ośmioboczną nawą główną i małej kopuły nad prezbiterium. Sporny jest autor budowli – przypuszcza się że może być nim Domenico Rossi, Świątynia góruje nad rynkiem, z którego do wejścia prowadzą monumentalne schody o 57 stopniach o symbolicznym znaczeniu: 9 (liczba chórów anielskich) + 33 (wiek Chrystusa w chwili ukrzyżowania) + 15 (wiek Marii w chwili poczęcia Chrystusa). W 1742 Wambierzyce zostały wcielone do Prus. Do Polski powróciły w 1945 roku.
W latach 1683–1708 założona została Kalwaria przez Daniela Osterberga. Zbudowano wówczas 17 bram wjazdowych i kościół Nawiedzenia NMP. Świątynia jest bogato zdobiona, iluminowana wieczorem 1390 żarówkami, wypełniają ją barokowe figury. Kościół Nawiedzenia NMP został zbudowany na wzór Jerozolimskiej świątyni Salomona.
Historia sanktuarium związana jest z bardzo licznymi legendami. Jedna z nich mówi, że w roku 1200 Jan z Raszewa odzyskał wzrok i ujrzał umieszczony na lipie wizerunek MB z Dzieciątkiem. W dowód wdzięczności w roku 1218 ustawił pod lipą kamienny ołtarz, a w wieku XIII zbudowano tam drewniany kościółek z wizerunkiem Matki Boskiej. Wieść o cudzie rozeszła się bardzo szybko, pojawiły się pierwsze grupy pielgrzymów. Na placu przed bazyliką odkryto źródło, które zostało uznane przez ludność za cudowne i nazwane źródłem Matki Bożej Wambierzyckiej. Pierwsze kaplice wzniesione w 1683 roku ze względu na prowizoryczną formę i użycie drewna jako budulca nie zachowały się do dziś. Zespół kalwaryjny był regularnie przebudowywany, jedne z ważniejszych prac przeprowadzono po roku 1788. Kolejne, liczne przebudowy kaplic i kapliczek przypadły na XIX wiek, m.in. na lata ok. 1825-1841, na 3 ćw. XIX wieku, na lata 1885-1888 oraz na 1 poł. XX wieku.
W roku 1885 było ostatnie gruntowne przebudowanie wambierzyckiego zespołu pielgrzymkowego.
W roku 1936 papież Pius XI nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej. Koronacji figurki Matki Bożej dokonano w imieniu papieża Jana Pawła II 17 sierpnia 1980 roku, nadając jej tytuł Wambierzyckiej Królowej Rodzin. Dokonali tego Stefan kardynał Wyszyński, kardynał Baggio (prefekt watykańskiej Kongregacji do Spraw Biskupów), kardynał Tomaszek z Pragi i arcybiskup Henryk Gulbinowicz w obecności trzydziestu biskupów i licznie zebranych wiernych.
Od 25 czerwca 2007 roku w Wambierzycach posługują franciszkanie z Prowincji św. Jadwigi Zakonu Braci Mniejszych.
Co możemy zobaczyć
Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Wambierzycach jest budowlą późnobarokową, złożoną z nawy o planie elipsy, nakrytej eliptyczną kopułą oraz z eliptycznym prezbiterium. Nawa kościoła otoczona jest bocznymi kaplicami i emporami umożliwiającymi obejście wnętrza, nakrywa spłaszczona kolebka z lunetami, spływającymi na przyścienne filary, opięte zdwojonymi pilastrami. Prezbiterium na rzucie elipsy, prostopadłe do nawy, nakryte jest spłaszczoną kopułą. Całość poprzedza monumentalna fasada kościoła o układzie horyzontalnym, która posiada dwie kondygnacje o podziałach pilastrowych i ujęta jest w boczne ryzality. Fasada jest bogato dekorowana w balustrady oraz rzeźby apostołów i ewangelistów. Do wejścia prowadzą monumentalne schody o 56 stopniach.
Wnętrze w stylu późnobarokowym, posiada bogaty wystrój malarski, polichromię na sklepieniach wykonał w połowie XVIII w. malarz Born,.W nawie, w centralnym plafonie widnieje scena Nawiedzenia NMP na tle krajobrazu śląskiego a wokół medaliony ze scenami śś. Augustyna, Ambrożego, Antoniego, Dominika, Bonawentury, Franciszka z Asyżu, Bernarda i św. Stanisława Kostki. Na ścianach znajdują się 2 tryptyki z płótnami olejnymi wykonane przez J. F. Hoffmana, ucznia Michała Willmana.
Prezbiterium jest oddzielone od nawy kratą. Barokowy ołtarz główny wykonany został przez Karola Sebastiana Flakera w 1725 roku. Znajduje się w nim łaskami słynąca, gotycka rzeźba Matki Boskiej Wambierzyckiej, wykonany z drewna lipowego z przełomu XII/XIII wieku, z polichromią z XVII wieku. Ukoronowana koronami papieskimi w 1980 r. przez prymasów Polski Stefana Wyszyńskiego i Czechosłowacji Franciszka Tomaška. Rzeźba przedstawia stojącą postać Marii z Dzieciątkiem na prawej ręce i owocem granatu w lewej. Pan Jezus w lewej ręce trzyma gołąbka pokoju, a prawa błogosławi owoc granatu z rozchyloną łupinką, ukazujący niezliczona ilość pestek, które są symbolem ludzkości. Gotycką figurę Madonny umieszczono na tronie nad ołtarzem głównym. Dwa anioły trzymają tarczę z napisami w języku łacińskim: Oto Matka Boża, Oto Matka Odkupiciela. Na szczególną uwagę zasługuje również ambona, dzieło również Flackera z 1723 roku. Jest ona ilustracją hymnu Magnificat. Ambonę wieńczy postać Ducha Świętego, poniżej widnieje Madonna w otoczeniu aniołów. Na baldachimie siedzą personifikacje kontynentów: Ameryki, Europy, Azji i Afryki. Na korpusie znajdują się rzeźby czterech ewangelistów. We wnękach prezbiterium umieszczono ołtarze pochodzące z XIX w. Od wschodu są to ołtarze: św. Jana Nepomucena, św. Walentego, św. Anny, św. Józefa i św. Antoniego. Ponad drzwiami na ścianie północnej wiszą obrazy św. Jadwigi Śląskiej, św. Otylii i św. Apolonii, a na ścianie północnej św. Jana Sarkandra, św. Franciszka Ksawerego i św. Karola Boromeusza. Nad kratą do prezbiterium figury grupy ukrzyżowania. Na chórze muzycznym barokowe organy z 1794 roku wykonała firma Zeiziusa z Ząbkowic.
Centrum kościoła otoczone zostało krużgankami z trzech stron w formie korytarzy z dobudowanymi z zewnątrz kaplicami w 1718 roku. Istniejące podwórko po stronie południowej z początku XX wieku zabudowano tworząc dwie kaplice. Kaplica Eucharystyczna powstała w latach 1906–1907, kaplica nosząca obecnie nazwę Tysiąclecia Chrztu Polski powstała w latach 1920–1922. Krużganki wyposażono w obrazy i rzeźby związane z życiem Jezusa i kultem maryjnym. Znajduje się tu ponad 100 obrazów począwszy od XVI wieku większości wotywnych. W południowej części krużganków znajdują się legendarne przedmioty związane z kultem maryjnym. Zadaniem krużganków miało być tworzenie religijnej refleksji tyczącej życia Jezusa i Marii, a pogłębieniem tej refleksji miało być odwiedzanie przylegających kaplic.
Szczególny klimat i wyjątkowość nadaje Wambierzycom, jako ośrodkowi kultu religijnego rozległa Kalwaria. Powstała tu jedna z bardziej znanych Kalwarii ze 130 figurami w 92 kaplicach ilustrujących poszczególne wydarzenia Męki Pańskiej. Prawie wszystkie kaplice wyposażono w naturalistyczne polichromowane drewniane figury, będące dziełem rzeźbiarzy tyrolskich. Odtworzono miejsca znane ze Starego i Nowego Testamentu, m.in. Studnię Bethsabee, Sadzawkę Silhoe, bramę Gethsemane, Gihon i Owczą. Centralny plac stał się Doliną Józefata. Okolicznym wzgórzom nadano nazwy: Syjon, Tabor, Horeb, Synaj, a potok przemianowano na Cedron, nawiązując do historii biblijnej.
Dużą atrakcję stanowi też ruchoma szopka. Tradycje budowy ruchomych szopek w Wambierzycach sięgają XVIII wieku. Obecna szopka powstała w drugiej połowie XIX wieku, a jej twórcą jest Longinus Wittig, ślusarz z zawodu a rzeźbiarz z zamiłowania. Przez 28 lat wyrzeźbił ok. 800 postaci, z tego 300 jest ruchomych. Napęd stanowi zachowany w dobrym stanie technicznym mechanizm zegara wagowego. Obok pięciu scen o tematyce religijnej, Boże Narodzenie, sceny z życia Jezusa, Święta Rodzina i sceny Męki Pańskiej, dwie sceny przedstawiają pionowy przekrój kopalni węgla kamiennego oraz zabawę ludową.
Stacja 57 św. Wilgefortis, legendarna męczennica
Św. Wilgefortis została ukrzyżowana z polecenia swego ojca, króla Luzytanii. Legenda mówi, że żyła w czasach, kiedy trwały prześladowania chrześcijan, poznała ona wiarę chrześcijańską i w tajemnicy ją przyjęła, składając ślubowanie, że będzie żyła w czystości. Jej ojciec miał jednak inne plany, co do jej przyszłości, chciał aby wyszła za mąż za pewnego młodzieńca, który był poganinem. Córka się sprzeciwiła, rozwścieczony ojciec zamknął ją w wieży, gdy to nie pomogło wysłał niedoszłego zięcia do komnaty Wilgefortis, aby przemocą zmusił ją do uległości. Nie udał się mu jednak i ten manewr. Ta piękna dziewczyna wymodliła sobie u Boga brodę. Odstraszyła tym samym wszystkich swoich konkurentów. Ojciec wpadł w szał i ukrzyżował swoją nieposłuszną córkę.
Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Wambierzycach stanowiąca Sanktuarium Wambierzyckiej Królowej Rodzin, Patronki Ziemi Kłodzkiej, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów sakralnych w tej części Polski.
